Όταν ένας ενήλικας μιλά δημόσια για την παιδική του εμπειρία μέσα σε μια οικογένεια με ένταση, συναισθηματική αστάθεια και γονεϊκή απουσία, δεν πρόκειται απλώς για μια εξομολόγηση. Πρόκειται για μια καθυστερημένη αφήγηση τραύματος. Και το τραύμα, στην ψυχιατρική, δεν ορίζεται από το «τι έγινε», αλλά από το πώς το βίωσε το παιδί και αν είχε κάποιον να το ρυθμίσει συναισθηματικά.

1.Η συναισθηματική απουσία ως βασικό τραύμα

Ένας γονέας μπορεί να είναι παρών σωματικά, κοινωνικά επιτυχημένος, δραστήριος, αλλά συναισθηματικά απών.
Για το παιδί, η έλλειψη αγκαλιάς, ασφάλειας και συναισθηματικής ανταπόκρισης βιώνεται ως απόρριψη – ακόμη κι αν δεν υπήρξε ποτέ πρόθεση απόρριψης.

Το παιδί δεν σκέφτεται:
«ο γονέας μου είχε τις δικές του δυσκολίες»
Σκέφτεται:
«κάτι λείπει από μένα».

Αυτό το εσωτερικό κενό είναι από τα πιο ισχυρά θεμέλια μελλοντικού άγχους, θυμού και δυσκολιών στις σχέσεις.

2. Όταν το παιδί γίνεται ο ενήλικας

Η περιγραφή παιδιών που ανησυχούν για τους γονείς τους, που προσπαθούν να ελέγξουν το χάος, να «κρατήσουν την οικογένεια όρθια», δείχνει αντιστροφή ρόλων.
Το παιδί παύει να είναι παιδί.

Αυτό οδηγεί συχνά σε:

• υπερ-ευθύνη,
• εσωτερικευμένο άγχος,
• δυσκολία να ζητηθεί βοήθεια,
• ενοχή όταν το άτομο φροντίζει τον εαυτό του.

Εξωτερικά φαίνεται «δυνατό». Εσωτερικά όμως κουβαλά χρόνια κόπωσης.

3. Οι εξαρτήσεις ως προσπάθεια ρύθμισης

Η χρήση ουσιών – και ειδικά του αλκοόλ – δεν είναι πάντα αναζήτηση ευχαρίστησης. Πολύ συχνά είναι αναζήτηση ηρεμίας.
Όταν λείπει η βασική συναισθηματική ασφάλεια στην παιδική ηλικία, το νευρικό σύστημα μένει σε μόνιμη υπερδιέγερση.

Το αλκοόλ, τότε, λειτουργεί σαν:

• τεχνητή αγκαλιά,
• στιγμιαία σίγαση του πόνου,
• προσωρινή αίσθηση ότι «κάτι μέσα μου γεμίζει».

Δεν πρόκειται για αδυναμία χαρακτήρα. Πρόκειται για ατελή συναισθηματική ρύθμιση.

4. Το διαγενεακό τραύμα

Πολλοί γονείς που δεν μπόρεσαν να δώσουν συναισθηματική ασφάλεια, δεν την είχαν λάβει ποτέ οι ίδιοι.
Το τραύμα μεταφέρεται όχι με λόγια, αλλά με σιωπές, απουσίες, εντάσεις.

Αυτό δεν αναιρεί τον πόνο του παιδιού.
Αλλά εξηγεί γιατί η ενοχοποίηση δεν θεραπεύει, ενώ η κατανόηση μπορεί να ανοίξει δρόμο συμφιλίωσης.

5. Θυμός: ένα αναγκαίο στάδιο

Ο θυμός προς τον γονέα δεν είναι ασέβεια. Είναι συχνά το πρώτο βήμα επαφής με το τραύμα.
Πίσω από τον θυμό υπάρχει πένθος:

• για όσα δεν ειπώθηκαν,
• για όσα δεν δόθηκαν,
• για το παιδί που έπρεπε να μεγαλώσει μόνο του.

Όταν ο θυμός αναγνωριστεί και εκφραστεί, μπορεί να μετασχηματιστεί σε κάτι βαθύτερο.

6. Η ώριμη θέση: «είμαι παιδί σου, αλλά δεν είμαι εσύ»

Η πιο υγιής ψυχική θέση δεν είναι η απόλυτη ρήξη, ούτε η άκριτη συγχώρεση.
Είναι ο διαχωρισμός:

• Μπορώ να αναγνωρίζω την καταγωγή μου χωρίς να ταυτίζομαι με τις επιλογές σου.
• Μπορώ να σε βλέπω όπως είσαι, χωρίς να αρνούμαι αυτό που μου έλειψε.

Αυτό είναι ένδειξη ψυχικής ωρίμανσης και θεραπευτικής ολοκλήρωσης.

Επίλογος

Από ψυχιατρική σκοπιά, τέτοιες αφηγήσεις δεν είναι «ξεκαθαρίσματα». Είναι πράξεις αυτογνωσίας.
Δίνουν φωνή σε ανθρώπους που μεγάλωσαν σε σπίτια με ένταση, επιτυχία, λάμψη ή χάος – αλλά χωρίς συναισθηματική ασφάλεια.

Δρ. Γιώργος Μικελλίδης MD,PhD, FRCPsych,

CCT (UK) Ψυχίατρος

Διευθυντής στο Κέντρο Διακρανιακής Μαγνητικής Διέγερσης ,Cyprus rTMS
Κλινικός Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας.