Η εφηβεία είναι μια μεταβατική περίοδος γεμάτη προκλήσεις – τόσο για τους ίδιους τους έφηβους όσο και για τους γονείς τους.

Σωματικές αλλαγές, συναισθηματικές διακυμάνσεις και η πίεση του κοινωνικού και σχολικού περιβάλλοντος καθιστούν αυτή την περίοδο ιδιαίτερα απαιτητική. Η ψυχική υγεία των εφήβων είναι καθοριστική και η υποστήριξη των γονιών παίζει τεράστιο ρόλο.

Η Αμερικανίδα ψυχολόγος Lisa Damour, ειδική σε θέματα εφηβείας, δίνει πρακτικές συμβουλές για τα πιο συχνά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι έφηβοι.

Συμπεριφορές που πρέπει να σας ανησυχήσουν

Η εφηβεία φέρνει συχνά εκρήξεις θυμού, απόσυρση ή απότομες αλλαγές στη διάθεση. Ωστόσο, ορισμένα σημάδια χρήζουν προσοχής:

• Κακή διάθεση ή έντονος θυμός που διαρκεί πάνω από 2 ημέρες
• Απομόνωση που διαρκεί περισσότερο από 10 ημέρες
• Βλαπτικές στρατηγικές ανακούφισης, όπως κατάχρηση ουσιών ή υπερβολική χρήση τεχνολογίας
• Επιθετικότητα προς τον εαυτό ή τους άλλους

Το πιο κρίσιμο: αν ο έφηβος εκφράσει σκέψεις αυτοτραυματισμού ή απελπισίας, η αντίδραση του γονιού πρέπει να είναι άμεση και σοβαρή. Δεν πρόκειται για «ζητιανιά προσοχής», αλλά για σημάδι πιθανής κατάθλιψης.

Πώς να κάνετε έναν έφηβο να μιλήσει

Οι έφηβοι χρειάζονται τη σύνδεση με ενήλικες που είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι, αλλά συχνά θέλουν να κάνουν τα πράγματα με τους δικούς τους όρους. Συμβουλές:

• Μην παίρνετε προσωπικά την απροθυμία τους να απαντήσουν άμεσα
• Δημιουργήστε ασφαλείς στιγμές για συζήτηση, ακόμα και σε «ακατάλληλες» ώρες, όπως λίγο πριν τον ύπνο
• Δείξτε σταθερό ενδιαφέρον και παρουσία χωρίς πίεση

Όταν λένε «είμαι σχεδόν ενήλικας, δεν χρειάζεται να υπακούω»

Απαντήστε με σαφήνεια αλλά με σεβασμό:

• «Θα έρθει η στιγμή που θα είσαι ανεξάρτητος/η και θα φτιάξεις τους δικούς σου κανόνες. Προς το παρόν όμως, ζεις με τους κανόνες του σπιτιού».
• Τονίστε ότι οι κανόνες βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό και την ασφάλεια. Αν κάτι δεν εμπίπτει σε αυτές τις κατηγορίες, μπορείτε να επανεξετάσετε μαζί τους τις συμφωνίες.

Όταν φοβάται να πάει στο σχολείο ή σε άλλες δραστηριότητες

Η αποφυγή ενισχύει το άγχος. Η στιγμή που ο έφηβος αποφασίζει να απέχει από κάτι που τον φοβίζει, η προσωρινή ανακούφιση τον παγιδεύει. Στρατηγικές:

• Αξιολογήστε αν ο φόβος είναι πραγματικά μη διαχειρίσιμος ή απλώς άβολος
• Βοηθήστε τον να συμμετάσχει σταδιακά σε αυτό που φοβάται, ακόμα και για λίγο
• Ενισχύστε την εμπιστοσύνη του στην ικανότητά του να αντιμετωπίσει την κατάσταση

Πώς να βοηθήσετε έναν έφηβο να διαχειριστεί το άγχος

Υπάρχει υγιές και βλαπτικό άγχος:

• Υγιές άγχος: Προειδοποιεί για πραγματικές απειλές και μπορεί να κινητοποιήσει τον έφηβο να δράσει (π.χ., να μελετήσει πριν το διαγώνισμα).
• Βλαπτικό άγχος: Δυσανάλογο με την κατάσταση, υπερεκτιμά την απειλή και υποτιμά την ικανότητά του να τη διαχειριστεί.

Συμβουλές γονιών:

• Συζητήστε με τον έφηβο αν υπερεκτιμά τις συνέπειες μιας μέτριας επίδοσης
• Ενισχύστε την αυτοπεποίθησή του να λάβει μέτρα για να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες του
• Ο στόχος δεν είναι να εξαλειφθεί το άγχος, αλλά να παραμείνει στο φυσιολογικό φάσμα

Όταν το πρόγραμμά του είναι υπερφορτωμένο

Η ανάπαυση και η ανακούφιση από το άγχος είναι κρίσιμες:

• Χρειάζεται χρόνος για ξεκούραση, όπως οι αθλητές μετά από προπόνηση
• Αν οι απαιτήσεις στερούν ύπνο ή κοινωνική ζωή, το πρόγραμμα πρέπει να επανεξεταστεί
• Αποφύγετε την υπερφόρτωση με διάβασμα και εξωσχολικές δραστηριότητες

Όταν πονάει από φίλους ή κοινωνικές σχέσεις

Οι φιλίες στην εφηβεία αλλάζουν συχνά και οι συγκρούσεις είναι φυσιολογικές:

• Διδάξτε στα παιδιά ότι οι διαφωνίες και οι τριβές είναι μέρος των σχέσεων
• Ενθαρρύνετε ειλικρίνεια, σεβασμό και δίκαιη αντιμετώπιση
• Μάθετέ τα να κρατούν υγιή απόσταση όταν μια φιλία γίνεται τοξική
• Επισημάνετε ότι η λήξη μιας φιλίας δεν αναιρεί τις καλές στιγμές που πέρασαν μαζί

Με αυτές τις στρατηγικές, οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τους εφήβους να διαχειριστούν το άγχος, τις σχέσεις και τις προκλήσεις της εφηβείας με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και ψυχική ανθεκτικότητα.