Η ευτυχία δεν κρύβεται απαραίτητα στα χρήματα, στις μεγάλες επιτυχίες ή στις εντυπωσιακές αλλαγές. Σύμφωνα με την επιστήμη, ορισμένες απλές καθημερινές συνήθειες μπορούν να ενισχύσουν τη χαρά, την ψυχική ευεξία και την ικανοποίηση που αντλούμε από τη ζωή μας.

Όλοι αναζητούμε την ευτυχία, αλλά συχνά την ψάχνουμε σε λάθος μέρη. Περιμένουμε μια επαγγελματική επιτυχία, μια αύξηση στον μισθό, ένα ταξίδι ή μια σημαντική αλλαγή στην προσωπική μας ζωή για να αισθανθούμε πραγματικά καλά.

Κι όμως, πόσες φορές έχουμε πετύχει κάτι που επιθυμούσαμε πολύ, μόνο και μόνο για να διαπιστώσουμε ότι ο αρχικός ενθουσιασμός υποχώρησε έπειτα από λίγες ημέρες;

Η καθημερινότητα είναι γεμάτη μικρές και μεγάλες προκλήσεις. Από μια δύσκολη ημέρα στη δουλειά ή έναν καφέ που δεν ήταν όπως τον θέλαμε, μέχρι σοβαρότερα προβλήματα υγείας, προσωπικές απώλειες και καταστάσεις που δοκιμάζουν τις αντοχές μας.

Είναι απολύτως φυσιολογικό να υπάρχουν περίοδοι θλίψης, απογοήτευσης ή έντονου άγχους. Άλλωστε, η ευτυχία δεν σημαίνει ότι πρέπει να χαμογελάμε συνεχώς ή να αποφεύγουμε κάθε δυσάρεστο συναίσθημα.

Η αντίληψη ότι οφείλουμε να είμαστε διαρκώς θετικοί μπορεί να δημιουργήσει επιπλέον ψυχολογική πίεση και να μας κάνει να αισθανόμαστε ενοχές όταν δεν είμαστε καλά.

Αυτό που έχει σημασία δεν είναι να εξαλείψουμε τη λύπη από τη ζωή μας, αλλά να δημιουργήσουμε τις συνθήκες που ευνοούν τη συναισθηματική ισορροπία και την ουσιαστική ικανοποίηση.

Γιατί όσα πιστεύουμε ότι θα μας κάνουν ευτυχισμένους συχνά δεν αρκούν;

Η Dr Laurie Santos, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Yale, έχει αφιερώσει σημαντικό μέρος της επιστημονικής και εκπαιδευτικής της δραστηριότητας στη μελέτη της ευτυχίας και της ανθρώπινης ευεξίας.

Μέσα από το δημοφιλές δωρεάν διαδικτυακό της πρόγραμμα, The Science of Well-Being, εξηγεί ότι οι άνθρωποι συχνά κάνουν λανθασμένες εκτιμήσεις σχετικά με όσα πιστεύουν ότι θα τους προσφέρουν μακροχρόνια χαρά.

Ένα καινούργιο ζευγάρι παπούτσια, εκατοντάδες likes στο Instagram, ένα μήνυμα από κάποιον που μας ενδιαφέρει ή μια επαγγελματική επιβράβευση μπορούν αναμφίβολα να μας προκαλέσουν ενθουσιασμό.

Ωστόσο, αυτή η αίσθηση συνήθως δεν διαρκεί πολύ.

Η Santos περιγράφει τέτοιες στιγμές ως happiness highs, δηλαδή προσωρινές κορυφώσεις θετικών συναισθημάτων.

Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να απολαμβάνουμε αυτές τις εμπειρίες. Το πρόβλημα αρχίζει όταν στηρίζουμε ολόκληρη την ευτυχία μας σε εξωτερικά γεγονότα που δεν μπορούμε πάντα να ελέγξουμε.

Η βαθύτερη και πιο σταθερή ικανοποίηση φαίνεται να συνδέεται περισσότερο με τη νοοτροπία, τις προσωπικές σχέσεις, τις αξίες και τις συνήθειές μας.

Και το πιο ενδιαφέρον; Πολλές από αυτές τις συνήθειες είναι τόσο απλές, ώστε συχνά τις υποτιμούμε.

Ακολουθούν πέντε πρακτικές που παρουσιάζει η Dr Santos, βασισμένες σε ευρήματα της ψυχολογικής έρευνας.

1. Σταμάτα να συγκρίνεις τη ζωή σου με τη ζωή των άλλων

Ανοίγεις το Instagram και βλέπεις μια γνωστή σου να απολαμβάνει τις διακοπές της σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο στο Ντουμπάι.

Λίγο αργότερα, μαθαίνεις ότι ένας παλιός φίλος έχει εξασφαλίσει μια εξαιρετικά αμειβόμενη θέση σε ναυτιλιακή εταιρεία, με μισθό 5.000 ευρώ τον μήνα.

Χωρίς να το καταλάβεις, αρχίζεις να αναρωτιέσαι γιατί η δική σου ζωή δεν μοιάζει με τη δική τους.

Μήπως έχεις μείνει πίσω; Μήπως δεν έχεις πετύχει αρκετά; Μήπως οι άλλοι είναι πιο ευτυχισμένοι;

Αυτή η διαδικασία ονομάζεται κοινωνική σύγκριση και μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αυτοεκτίμηση και τη διάθεσή μας.

Το πρόβλημα είναι ότι συνήθως συγκρίνουμε τη δική μας καθημερινότητα, με όλες τις δυσκολίες και τις ατέλειές της, με επιλεγμένες στιγμές από τη ζωή των άλλων.

Ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, βλέπουμε συχνά μόνο την πιο εντυπωσιακή πλευρά της πραγματικότητας.

Η Dr Santos προτείνει να επαναπροσδιορίσουμε τα προσωπικά μας σημεία αναφοράς.

Αντί να αξιολογούμε την επιτυχία μας με βάση τα επιτεύγματα των άλλων, μπορούμε να επικεντρωθούμε στη δική μας εξέλιξη.

Τι έχουμε καταφέρει τον τελευταίο χρόνο; Ποιες δυσκολίες ξεπεράσαμε; Ποιες δεξιότητες αποκτήσαμε; Πόσο έχουμε πλησιάσει τους στόχους που πραγματικά έχουν σημασία για εμάς;

Η αναγνώριση της προσωπικής προόδου μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση και να μειώσει την ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση.

Η ευτυχία δεν είναι διαγωνισμός. Δεν χρειάζεται να φτάσεις εκεί όπου βρίσκονται οι άλλοι για να αισθανθείς ικανοποίηση από τη δική σου διαδρομή.

2. Βάλε συγκεκριμένους στόχους και δημιούργησε ένα ρεαλιστικό σχέδιο

Οι προσωπικοί στόχοι μπορούν να δώσουν νόημα, κατεύθυνση και κίνητρο στην καθημερινότητά μας.

Ωστόσο, δεν αρκεί να λέμε γενικά ότι θέλουμε να είμαστε πιο υγιείς, πιο ήρεμοι ή πιο ευτυχισμένοι.

Σύμφωνα με τη Dr Santos, οι στόχοι γίνονται πιο αποτελεσματικοί όταν είναι συγκεκριμένοι και συνοδεύονται από ένα πρακτικό σχέδιο υλοποίησης.

Μια ενδιαφέρουσα μέθοδος προς αυτή την κατεύθυνση αναπτύχθηκε από την ψυχολόγο Gabriele Oettingen και ονομάζεται WOOP.

Τα αρχικά αντιστοιχούν στις τέσσερις βασικές φάσεις της διαδικασίας:

• Wish (Επιθυμία): Προσδιόρισε τι θέλεις πραγματικά να πετύχεις.
• Outcome (Αποτέλεσμα): Φαντάσου το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα της προσπάθειάς σου.
• Obstacles (Εμπόδια): Αναγνώρισε τι μπορεί να σε εμποδίσει, ιδιαίτερα τις δικές σου συνήθειες και αντιδράσεις.
• Plan (Σχέδιο): Δημιούργησε ένα συγκεκριμένο πλάνο για να αντιμετωπίσεις αυτά τα εμπόδια.

Ας υποθέσουμε ότι θέλεις να ξεκινήσεις καθημερινό διαλογισμό.

Αρχικά, καθορίζεις την επιθυμία σου: να αφιερώνεις δέκα λεπτά κάθε ημέρα στη χαλάρωση και στη συγκέντρωση.

Στη συνέχεια, σκέφτεσαι πώς θα αισθάνεσαι αν καταφέρεις να δημιουργήσεις αυτή τη συνήθεια.

Έπειτα, αναγνωρίζεις τα πιθανά εμπόδια. Ίσως ξυπνάς αργά, αποσπάσαι από το κινητό ή νιώθεις ότι δεν έχεις αρκετό χρόνο.

Τέλος, διαμορφώνεις ένα σχέδιο της μορφής «αν συμβεί αυτό, τότε θα κάνω εκείνο».

Για παράδειγμα: «Αν δεν προλάβω να κάνω διαλογισμό το πρωί, τότε θα αφιερώσω δέκα λεπτά πριν κοιμηθώ».

Η συγκεκριμένη τεχνική μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες να μετατρέψουμε τις επιθυμίες μας σε πράξεις.

Και κάθε μικρή επιτυχία μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα προσωπικής αποτελεσματικότητας και ικανοποίησης.

3. Προτίμησε τις εμπειρίες από τα υλικά αγαθά

Τι θα επέλεγες αν είχες στη διάθεσή σου 800 ευρώ;

Μια επώνυμη τσάντα που σκέφτεσαι εδώ και μήνες ή ένα τριήμερο ταξίδι στη Ρώμη με τις καλύτερές σου φίλες;

Η απάντηση είναι προσωπική και εξαρτάται από τις ανάγκες και τις προτεραιότητές σου. Ωστόσο, αρκετές επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι οι εμπειρίες συχνά προσφέρουν μεγαλύτερη και πιο διαρκή ικανοποίηση από τις υλικές αγορές.

Ο λόγος είναι ότι οι εμπειρίες συνδέονται με αναμνήσεις, συναισθήματα και ανθρώπινες σχέσεις.

Ένα ταξίδι, μια συναυλία, μια εκδρομή στη φύση ή ένα όμορφο δείπνο με αγαπημένα πρόσωπα μπορούν να δημιουργήσουν στιγμές που θυμόμαστε για χρόνια.

Επιπλέον, οι εμπειρίες συχνά αποκτούν μεγαλύτερη συναισθηματική αξία όσο περνά ο χρόνος.

Αντίθετα, ο ενθουσιασμός για ένα καινούργιο αντικείμενο μπορεί σταδιακά να μειωθεί, καθώς συνηθίζουμε την παρουσία του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υλικές αγορές δεν μπορούν να μας προσφέρουν χαρά. Ένα αντικείμενο που διευκολύνει την καθημερινότητά μας, καλύπτει μια ουσιαστική ανάγκη ή υποστηρίζει ένα αγαπημένο μας χόμπι μπορεί επίσης να συμβάλει στην ευεξία μας.

Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε ποιες επιλογές έχουν πραγματική αξία για εμάς.

Οι εμπειρίες δεν γεμίζουν απλώς το ημερολόγιό μας. Γεμίζουν τη μνήμη μας με στιγμές, συναισθήματα και ιστορίες που γίνονται μέρος της ζωής μας.

4. Μάθε να αναγνωρίζεις όσα ήδη έχεις

Πόσο συχνά σταματάς μέσα στην ημέρα για να σκεφτείς όλα εκείνα που πηγαίνουν καλά στη ζωή σου;

Έναν άνθρωπο που σε στηρίζει, ένα όμορφο σπίτι, μια σταθερή σχέση, την υγεία των παιδιών σου ή ακόμη και μια ήρεμη πρωινή στιγμή με τον καφέ σου;

Συχνά θεωρούμε δεδομένα πράγματα που κάποτε επιθυμούσαμε πολύ.

Η ψυχολογία εξηγεί αυτή την τάση μέσα από το φαινόμενο της ηδονικής προσαρμογής (hedonic adaptation).

Πρόκειται για τη διαδικασία κατά την οποία οι άνθρωποι συνηθίζουν σταδιακά τις αλλαγές της ζωής τους, ακόμη και όταν αυτές είναι ιδιαίτερα θετικές.

Για παράδειγμα, η απόκτηση του αυτοκινήτου που πάντα ονειρευόμασταν μπορεί αρχικά να μας γεμίσει ενθουσιασμό. Μετά από μερικούς μήνες, όμως, το αυτοκίνητο γίνεται μέρος της καθημερινότητάς μας και η αρχική χαρά μειώνεται.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί με μια επαγγελματική επιτυχία, μια οικονομική βελτίωση ή άλλες ευχάριστες αλλαγές.

Η Dr Santos επισημαίνει ότι η θετική επίδραση ακόμη και σημαντικών γεγονότων μπορεί να είναι πολύ πιο σύντομη απ’ όσο περιμένουμε.

Ένας τρόπος να περιορίσουμε αυτή την τάση είναι η συνειδητή εξάσκηση της ευγνωμοσύνης.

Η ευγνωμοσύνη δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τα προβλήματά μας ή ότι προσποιούμαστε πως όλα είναι τέλεια.

Σημαίνει ότι μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε και τις θετικές πλευρές της ζωής μας, ακόμη και σε περιόδους δυσκολίας.

Μια απλή πρακτική είναι να σημειώνουμε καθημερινά τρία πράγματα για τα οποία αισθανόμαστε ευγνώμονες.

Δεν χρειάζεται να είναι κάτι εντυπωσιακό.

Μπορεί να είναι μια ευχάριστη συζήτηση, μια βόλτα στον ήλιο, ένα καλό νέο ή λίγος ποιοτικός χρόνος με την οικογένειά μας.

Έρευνες έχουν συνδέσει τέτοιες πρακτικές με βελτιώσεις στην υποκειμενική ευεξία και στα θετικά συναισθήματα, αν και το μέγεθος του οφέλους διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Το ζητούμενο δεν είναι να αναγκάσουμε τον εαυτό μας να αισθάνεται ευτυχισμένος, αλλά να δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή σε όσα συχνά προσπερνάμε.

5. Διαμόρφωσε ένα περιβάλλον που υποστηρίζει την ευεξία σου

Το περιβάλλον στο οποίο ζούμε και οι άνθρωποι με τους οποίους περνάμε τον χρόνο μας επηρεάζουν περισσότερο τις καθημερινές μας επιλογές απ’ όσο συνειδητοποιούμε.

Σύμφωνα με τη Dr Santos, η δημιουργία κατάλληλων συνθηκών μπορεί να διευκολύνει την υιοθέτηση συνηθειών που ενισχύουν την ψυχική και σωματική ευεξία.

Η προσέγγιση αυτή σχετίζεται με την έννοια της καταστασιακής υποστήριξης (situational support).

Η βασική ιδέα είναι απλή: αντί να βασιζόμαστε αποκλειστικά στην αυτοπειθαρχία, μπορούμε να οργανώσουμε το περιβάλλον μας έτσι ώστε οι ωφέλιμες επιλογές να γίνονται ευκολότερες.

Για παράδειγμα, αν θέλεις να τρέφεσαι πιο υγιεινά, τοποθέτησε φρέσκα φρούτα σε εμφανές σημείο της κουζίνας, αντί να έχεις συνεχώς μπροστά σου μπισκότα και γλυκά.

Αν επιθυμείς να διαβάζεις περισσότερο, άφησε ένα βιβλίο δίπλα στο κρεβάτι σου και απομάκρυνε το κινητό πριν κοιμηθείς.

Αν θέλεις να περιορίσεις τον χρόνο που περνάς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, απενεργοποίησε τις περιττές ειδοποιήσεις ή καθόρισε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα χρήσης.

Εξίσου σημαντικό είναι και το κοινωνικό περιβάλλον.

Οι σχέσεις που χαρακτηρίζονται από εμπιστοσύνη, αποδοχή και αμοιβαία υποστήριξη μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ψυχική μας ευεξία.

Αντίθετα, οι συνεχείς συγκρούσεις, η έντονη αρνητικότητα και η έλλειψη προσωπικών ορίων μπορεί να επιβαρύνουν τη διάθεσή μας.

Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε ριζικά τη ζωή μας μέσα σε μία ημέρα.

Μικρές παρεμβάσεις στον χώρο, στις συνήθειες και στον τρόπο που διαχειριζόμαστε τον χρόνο μας μπορούν σταδιακά να δημιουργήσουν μια καθημερινότητα που υποστηρίζει καλύτερα τις ανάγκες μας.

Η ευτυχία δεν είναι ένας προορισμός, αλλά ένας τρόπος ζωής

Ίσως το πιο σημαντικό μήνυμα της επιστημονικής προσέγγισης της Dr Laurie Santos είναι ότι η ευτυχία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από όσα μας συμβαίνουν.

Οι εξωτερικές συνθήκες, η υγεία, η οικονομική ασφάλεια και οι προσωπικές σχέσεις επηρεάζουν ουσιαστικά την ποιότητα της ζωής μας. Παράλληλα, όμως, υπάρχουν καθημερινές επιλογές που μπορούν να ενισχύσουν το αίσθημα ευεξίας.

Το να περιορίσουμε τις συγκρίσεις, να θέσουμε προσωπικούς στόχους, να επενδύσουμε σε ουσιαστικές εμπειρίες, να καλλιεργήσουμε την ευγνωμοσύνη και να δημιουργήσουμε ένα υποστηρικτικό περιβάλλον δεν εγγυάται ότι θα είμαστε πάντοτε χαρούμενοι.

Μπορεί, ωστόσο, να μας βοηθήσει να αναπτύξουμε μια πιο ισορροπημένη και ικανοποιητική σχέση με την καθημερινότητά μας.

Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια εποχή όπου συχνά αισθανόμαστε ότι πρέπει διαρκώς να πετυχαίνουμε περισσότερα, να αποκτούμε περισσότερα και να αποδεικνύουμε την αξία μας.

Ίσως τελικά το μυστικό της ευτυχίας να μην είναι να αποκτήσουμε όλα όσα μας λείπουν, αλλά να μάθουμε να απολαμβάνουμε περισσότερο όσα ήδη υπάρχουν στη ζωή μας.

Γιατί η χαρά δεν βρίσκεται πάντα σε μια μεγάλη αλλαγή. Μερικές φορές ξεκινά από μια μικρή συνήθεια που επιλέγουμε να επαναλαμβάνουμε κάθε μέρα.