Οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας δεν μένουν στο παρελθόν. Αντίθετα, συνεχίζουν να καθορίζουν τις ερωτικές μας επιλογές, τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και τη δυσκολία –ή αδυναμία– να δεχτούμε καλοσύνη, φροντίδα και αγάπη.

Όποιος έχει απευθυνθεί έστω και μία φορά σε ειδικό ψυχικής υγείας γνωρίζει ότι τα περισσότερα ερωτήματα της ενήλικης ζωής οδηγούν πίσω, στα πρώτα χρόνια. Η σχέση που είχαν οι γονείς μας μεταξύ τους, αλλά και μαζί μας, λειτουργεί σαν εσωτερικός χάρτης για το πώς σχετιζόμαστε αργότερα: πώς αγαπάμε, τι ανεχόμαστε και τι θεωρούμε «φυσιολογικό».

Για πολύ καιρό, για παράδειγμα, απομάκρυνα ανθρώπους που μου έδειχναν ενδιαφέρον και φροντίδα. Πίστευα πως τους βαριόμουν. Στην πραγματικότητα, η τρυφερότητα και η σταθερότητα μου ήταν ξένες και με φόβιζαν. Έτσι κατευθυνόμουν ξανά και ξανά προς ανθρώπους που τόνιζαν τις ανασφάλειές μου, που με έκαναν να νιώθω ανεπαρκής ή «λίγη». Εκεί ένιωθα οικεία.

Όταν η ενοχή γίνεται τρόπος ζωής

Κάπου στην ενήλικη ζωή, μετά από μια ιδιαίτερα επώδυνη σχέση, γεννιέται για πρώτη φορά ένα διαφορετικό ερώτημα. Όχι «τι πάει στραβά με εμένα», αλλά «τι κάνω εγώ λάθος στις επιλογές μου». Εκεί αρχίζει η ουσιαστική αλλαγή.

Πολλοί άνθρωποι φορτώνονται την ευθύνη για όσα τους συνέβησαν, λέγοντας στον εαυτό τους: «Έπρεπε να το είχα καταλάβει». Αυτή η φωνή, όμως, δεν είναι διαίσθηση – είναι η ενοχή που έχει ριζώσει από πολύ νωρίς και αρνείται να φύγει.

Άτομα που έχουν μάθει να μην αγαπούν τον εαυτό τους συχνά σαμποτάρουν τις σχέσεις τους και αναπτύσσουν μια παράδοξη «αλλεργία» στην καλοσύνη. Τη λαχταρούν, αλλά δεν μπορούν να τη δεχτούν.

Δεν είσαι «λάθος» – έμαθες λάθος

Όταν κάποιος σε εξαπατά, σε πληγώνει ή σου λέει ψέματα, το πρώτο συναίσθημα συχνά στρέφεται εναντίον του εαυτού σου. «Πώς δεν το είδα;», «Γιατί το επέτρεψα;». Όμως η πραγματική ερώτηση είναι διαφορετική: έκανες εσύ κάτι λάθος ή απλώς εμπιστεύτηκες;

Η αυτοενοχοποίηση είναι γνώριμη σε όσους μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα όπου η αγάπη ήταν ασταθής, επικριτική ή απρόβλεπτη. Το παιδί μαθαίνει να θεωρεί τον εαυτό του υπεύθυνο για όλα – και ο ενήλικας συνεχίζει το ίδιο μοτίβο.

Γιατί επιλέγουμε συναισθηματικά απόμακρους ανθρώπους

Όταν τα πρώτα χρόνια της ζωής χαρακτηρίζονται από έλλειψη ασφάλειας, συναισθηματική απόσταση ή αυστηρή κριτική, ο εσωτερικός κόσμος διαμορφώνεται γύρω από την ιδέα ότι η αγάπη πονά και ότι πρέπει να κερδηθεί.

Έτσι, στην ενήλικη ζωή:

• ερωτευόμαστε ανθρώπους μη διαθέσιμους,
• μένουμε σε σχέσεις που μας κάνουν να νιώθουμε αόρατοι,
• ή απορρίπτουμε εκείνους που μας φέρονται με σεβασμό και τρυφερότητα, θεωρώντας τους «λίγους» ή «βαρετούς».

Όταν κάποιος μας αγαπά χωρίς όρους, γεννιέται μέσα μας η καχυποψία: Αν ήξερε ποιος πραγματικά είμαι, θα με ήθελε;Και έτσι, συχνά, απομακρύνουμε πρώτοι τους ανθρώπους που θα μπορούσαν να μας φροντίσουν.

Πώς μαθαίνεις να δέχεσαι την καλοσύνη

Η αλλαγή ξεκινά με το άνοιγμα. Το να μπορέσεις να πεις σε έναν άνθρωπο που σου φέρεται καλά ότι δυσκολεύεσαι να δεχτείς αγάπη, όχι γιατί δεν τη θέλεις, αλλά γιατί δεν τη γνώρισες σωστά, είναι τεράστιο βήμα.

Αν ο άλλος αντέξει αυτό το άνοιγμα, αν μπορέσει να δει πίσω από τη ντροπή και τον φόβο, τότε κάτι αλλάζει ουσιαστικά. Όχι γιατί «θεραπεύτηκες», αλλά γιατί έπαψες να πολεμάς τον εαυτό σου στα τυφλά.

Η επίγνωση δεν εξαφανίζει αμέσως το τραύμα. Όμως σου δίνει τη δυνατότητα να το αναγνωρίσεις, να το διαχειριστείς και, σταδιακά, να πάψεις να αφήνεις το παρελθόν να ελέγχει τις σχέσεις σου.

Η καλοσύνη δεν είναι απειλή. Είναι κάτι που μπορείς να μάθεις να αντέχεις. Και τελικά, να απολαμβάνεις.