Ο ίλιγγος είναι ένα σύμπτωμα που μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά και να προκαλέσει έντονη αναστάτωση. Η αίσθηση ότι το σώμα ή ο χώρος γύρω μας περιστρέφεται, ενώ στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία κίνηση, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα. Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υποδηλώνει κάτι σοβαρό, υπάρχουν φορές που απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Το πρώτο που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι ο ίλιγγος δεν αποτελεί πάθηση, αλλά σύμπτωμα. Όπως εξηγεί ο ωτορινολαρυγγολόγος Man-Kit Leung, πρόκειται για μια αίσθηση ψευδούς κίνησης, κατά την οποία ο ασθενής νιώθει ότι κινείται ο ίδιος ή ότι περιστρέφεται το περιβάλλον, ενώ στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει τίποτα από τα δύο.

Από την πλευρά του, ο ωτορινολαρυγγολόγος Benjamin Wycherly επισημαίνει ότι ο ίλιγγος αποτελεί μια πιο συγκεκριμένη μορφή ζάλης, η οποία συνοδεύεται συνήθως από διαταραχή της ισορροπίας και πολλές φορές από ναυτία ή εμετό.

Πόσο μπορεί να διαρκέσει;

Η διάρκεια ενός επεισοδίου διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο και εξαρτάται από την αιτία που το προκαλεί. Σύμφωνα με τη Deema Fattal, καθηγήτρια Νευρολογίας και Ωτορινολαρυγγολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, ο ίλιγγος μπορεί να διαρκέσει από μόλις 30 δευτερόλεπτα έως αρκετές ημέρες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ασθενείς εμφανίζουν χρόνια ζάλη που επιμένει για μήνες ή ακόμη και χρόνια.

Η ίδια εξηγεί ότι, παρότι κάποιες κρίσεις διαρκούν στην πραγματικότητα λιγότερο από ένα λεπτό, αρκετοί άνθρωποι συνεχίζουν να αισθάνονται αστάθεια και απώλεια ισορροπίας για αρκετή ώρα μετά το επεισόδιο. Για τον λόγο αυτό, η ακριβής διάρκεια των συμπτωμάτων αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη διάγνωση.

Το ιστορικό είναι το σημαντικότερο εργαλείο

Σύμφωνα με τη Deema Fattal, στη νευρολογία μεγαλύτερη σημασία έχει το ιστορικό του ασθενούς παρά ο τρόπος με τον οποίο περιγράφει τη ζάλη του. Είτε κάποιος αναφέρει αίσθηση περιστροφής, αστάθεια ή τάση λιποθυμίας, όλες οι μορφές ζάλης μπορεί να σχετίζονται με σοβαρές παθήσεις, ακόμη και με εγκεφαλικό επεισόδιο.

Για τον λόγο αυτό, ο γιατρός θα διερευνήσει:

• πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα,
• πόσο διαρκεί κάθε επεισόδιο,
• πόσο συχνά εμφανίζεται,
• αν προκαλείται από την κίνηση του κεφαλιού,
• ποια άλλα συμπτώματα το συνοδεύουν,
• καθώς και το συνολικό ιατρικό ιστορικό του ασθενούς.

Ο Man-Kit Leung υπογραμμίζει επίσης τη σημασία των παραγόντων κινδύνου. Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή με ιστορικό υπέρτασης, καρδιαγγειακής νόσου ή προηγούμενου εγκεφαλικού επεισοδίου χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς αυξάνεται η πιθανότητα ο ίλιγγος να οφείλεται σε κεντρική νευρολογική αιτία.

Ο ίδιος εξηγεί ακόμη ότι ένας ίλιγγος που εμφανίζεται ενώ ο ασθενής παραμένει ακίνητος προβληματίζει περισσότερο για πιθανή βλάβη στον εγκέφαλο, ενώ όταν εκδηλώνεται κυρίως με τις κινήσεις του κεφαλιού είναι πιθανότερο να σχετίζεται με το εσωτερικό αυτί.

Εκτός από το ιστορικό, σημαντικές πληροφορίες προσφέρει και η φυσική εξέταση. Η αξιολόγηση του νυσταγμού, δηλαδή των ακούσιων κινήσεων των ματιών, βοηθά τους ειδικούς να διακρίνουν αν η αιτία είναι περιφερική ή κεντρική.

Οι συχνότερες αιτίες του ιλίγγου

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι περίπου 8 έως 9 στις 10 περιπτώσεις οφείλονται σε προβλήματα του εσωτερικού αυτιού, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό σχετίζεται με παθήσεις του εγκεφάλου ή του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Καλοήθης Παροξυσμικός Ίλιγγος Θέσης (BPPV)

Πρόκειται για τη συχνότερη αιτία ιλίγγου. Οφείλεται στη μετακίνηση μικροσκοπικών κρυστάλλων ασβεστίου, γνωστών ως ωτόλιθοι, μέσα στο έσω αυτί. Τα επεισόδια προκαλούνται συνήθως όταν αλλάζει η θέση του κεφαλιού, όπως κατά το γύρισμα στο κρεβάτι, το σκύψιμο ή το κοίταγμα προς τα πάνω.

Ημικρανία

Σύμφωνα με τον Benjamin Wycherly, περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους που πάσχουν από ημικρανία θα εμφανίσει και επεισόδια ιλίγγου. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο ίλιγγος μπορεί να αποτελεί ακόμη και το κυρίαρχο σύμπτωμα, χωρίς να συνοδεύεται από έντονο πονοκέφαλο.

Νόσος του Ménière

Η νόσος του Ménière είναι μια χρόνια πάθηση του εσωτερικού αυτιού που επηρεάζει τόσο την ισορροπία όσο και την ακοή.

Όπως εξηγεί ο Benjamin Wycherly, είναι λιγότερο συχνή από την ημικρανία, ωστόσο αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες έντονου ιλίγγου. Τα επεισόδια διαρκούν συνήθως από 30 λεπτά έως αρκετές ώρες και συνοδεύονται σχεδόν πάντα από βουητό στο αυτί, αίσθημα πίεσης και σταδιακή απώλεια ακοής.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία που προκαλεί τον ίλιγγο.

Στον καλοήθη παροξυσμικό ίλιγγο θέσης εφαρμόζονται ειδικοί θεραπευτικοί χειρισμοί, όπως ο χειρισμός Epley, που επαναφέρουν τους ωτόλιθους στη φυσιολογική τους θέση.

Στη νόσο του Ménière μπορεί να χορηγηθούν διουρητικά, ενώ συνιστάται και περιορισμός της πρόσληψης αλατιού. Όταν ο ίλιγγος σχετίζεται με ημικρανία, στόχος της θεραπείας είναι η αποτελεσματική αντιμετώπιση των κρίσεων ημικρανίας.

Πότε πρέπει να ζητήσουμε άμεσα ιατρική βοήθεια;

Η άμεση αξιολόγηση από γιατρό είναι απαραίτητη όταν ο ίλιγγος:

• εμφανιστεί ξαφνικά και είναι ιδιαίτερα έντονος,
• δυσκολεύει σημαντικά τη βάδιση,
• συνοδεύεται από αδυναμία, μούδιασμα ή δυσκολία στην ομιλία,
• εμφανίζεται μαζί με ξαφνική απώλεια ακοής,
• αφορά άτομα με ιστορικό υπέρτασης, διαβήτη ή καρδιαγγειακής νόσου.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να μειώσουμε τον κίνδυνο;

Η καλή ενυδάτωση, η ισορροπημένη διατροφή, ο επαρκής ύπνος και η τακτική άσκηση συμβάλλουν στη συνολική υγεία και μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων μορφών ιλίγγου.

Σε άτομα με νόσο του Ménière, η μείωση της κατανάλωσης αλατιού μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό των επεισοδίων, ενώ σε περιπτώσεις BPPV η αντιμετώπιση πιθανής έλλειψης βιταμίνης D φαίνεται να μειώνει τις υποτροπές.

Συμπέρασμα

Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, ο ίλιγγος δεν είναι μια κατάσταση με την οποία πρέπει απλώς να συμβιβαστεί κανείς. Παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις σχετίζεται με καλοήθεις διαταραχές του εσωτερικού αυτιού, η σωστή διάγνωση είναι απαραίτητη, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί ένδειξη σοβαρής νευρολογικής πάθησης. Η έγκαιρη αξιολόγηση από εξειδικευμένο γιατρό και η κατάλληλη θεραπεία μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής και να προλάβουν πιθανές επιπλοκές.