Ανήκεις στους ανθρώπους που ανησυχούν διαρκώς για όσα συμβαίνουν στον κόσμο, σε εκείνους που οργανώνουν στο μυαλό τους κάθε πρακτική λεπτομέρεια ή μήπως σε όσους προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη δουλειά και την προσωπική ζωή; Νέα έρευνα εντοπίζει τέσσερα διαφορετικά μοτίβα ανθρώπινης σκέψης και αποκαλύπτει τι μπορεί να σημαίνει ο τρόπος που σκεφτόμαστε για την ευεξία και την ευτυχία μας.

Το μυαλό μας δεν σταματά σχεδόν ποτέ να λειτουργεί. Από τη στιγμή που ξυπνάμε μέχρι την ώρα που θα αποκοιμηθούμε, σκέψεις, αναμνήσεις, συναισθήματα, σχέδια, ανησυχίες και μικρές καθημερινές παρατηρήσεις περνούν διαρκώς από το μυαλό μας.

Όμως, όλοι σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο;

Η απάντηση φαίνεται πως είναι όχι.

Δύο ομάδες οικονομολόγων από το Claremont Graduate University της Καλιφόρνια και το Wuhan University της Κίνας θέλησαν να εξετάσουν πιο συστηματικά το περιεχόμενο των καθημερινών μας σκέψεων. Το αποτέλεσμα ήταν μια ενδιαφέρουσα προσπάθεια να εντοπιστούν κοινά μοτίβα στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σκέφτονται, αλλά και να διερευνηθεί η σχέση ανάμεσα στις σκέψεις και την ευτυχία.

Πόσο συχνά αλλάζει το περιεχόμενο των σκέψεών μας;

Στη μελέτη συμμετείχαν 258 άνθρωποι ηλικίας 19 έως 71 ετών. Για δύο εβδομάδες χρησιμοποιούσαν μια εφαρμογή στο κινητό τους, η οποία τους ειδοποιούσε τυχαία οκτώ φορές την ημέρα.

Σε κάθε ειδοποίηση καλούνταν να καταγράψουν τι σκεφτόντουσαν εκείνη ακριβώς τη στιγμή, τι έκαναν και πόσο χαρούμενοι ένιωθαν.

Οι ερευνητές συγκέντρωσαν έτσι περίπου 23.000 απαντήσεις σε πραγματικό χρόνο. Αυτό τους επέτρεψε να παρατηρήσουν όχι μόνο το περιεχόμενο των σκέψεων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτό μεταβαλλόταν μέσα στην ημέρα.

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι σκέψεις ακολουθούσαν σε μεγάλο βαθμό τον καθημερινό ρυθμό. Κατά τη διάρκεια της εργασίας κυριαρχούσαν επαγγελματικά θέματα, ενώ το βράδυ η σκέψη στρεφόταν περισσότερο προς την ψυχαγωγία και τον ελεύθερο χρόνο.

Περίπου οι μισές σκέψεις ήταν σκόπιμες, ενώ οι υπόλοιπες προέκυπταν αυθόρμητα, μέσα από την περιπλάνηση του νου, τυχαίες αναμνήσεις ή υπενθυμίσεις.

Τι απασχολεί περισσότερο το μυαλό μας;

Ένα σημαντικό κομμάτι των σκέψεών μας σχετίζεται με το σώμα και τις αισθήσεις μας. Περίπου το ένα πέμπτο των σκέψεων αφορούσε αισθητηριακές πληροφορίες και νοητικές εντυπώσεις, με την κόπωση και την υπνηλία να αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Ακολούθησαν σκέψεις για την εργασία και το φαγητό.

Περίπου 10% των σκέψεων αφορούσε χόμπι, παιχνίδια και τέχνη, ενώ ένα παρόμοιο ποσοστό σχετιζόταν με τις ανθρώπινες σχέσεις.

Όταν οι συμμετέχοντες σκέφτονταν κάτι που επιθυμούσαν, σχεδόν οι μισές από αυτές τις σκέψεις αφορούσαν φαγητό ή ποτό, με τον καφέ να ξεχωρίζει.

Η ανάγκη για ξεκούραση ήταν επίσης έντονη. Περίπου 29% των αναφορών που σχετίζονταν με ανάγκες αφορούσε τη χαλάρωση και ειδικότερα τον ύπνο, ακόμη και με τη μορφή ενός σύντομου μεσημεριανού υπνάκου.

Το μυαλό σπάνια μένει πραγματικά «σιωπηλό»

Ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ότι οι συμμετέχοντες ανέφεραν εξαιρετικά σπάνια ότι δεν σκέφτονταν απολύτως τίποτα.

Οι σκέψεις που σχετίζονταν με το σεξ εμφανίστηκαν ακόμη πιο σπάνια. Οι ερευνητές, ωστόσο, θεώρησαν πιθανό αρκετοί συμμετέχοντες να απέφυγαν να καταγράψουν τέτοιες σκέψεις.

Άλλωστε, περίπου το ένα τέταρτο των ειδοποιήσεων δεν απαντήθηκε, σύμφωνα με το προσχέδιο της μελέτης, το οποίο δεν είχε ακόμη δημοσιευθεί σε επιστημονικό περιοδικό με διαδικασία αξιολόγησης από ομότιμους.

Η ποιότητα των σκέψεων μπορεί να επηρεάζει την ευτυχία

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι για την ευεξία.

Οι ερευνητές εξέτασαν τη γνωστή ρήση του Μάρκου Αυρήλιου, Ρωμαίου αυτοκράτορα και φιλοσόφου, σύμφωνα με την οποία:

«Η ευτυχία της ζωής σου εξαρτάται από την ποιότητα των σκέψεών σου».

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το περιεχόμενο των σκέψεων αποτελούσε ισχυρότερο δείκτη πρόβλεψης της ευτυχίας σε σχέση με οποιονδήποτε άλλο παράγοντα εξετάστηκε στη μελέτη.

Οι ερευνητές σχολίασαν, επομένως, πως ίσως τελικά ο Μάρκος Αυρήλιος να είχε δίκιο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε απλώς να επιλέξουμε να είμαστε χαρούμενοι ή ότι όλες οι αρνητικές σκέψεις είναι επιβλαβείς.

Υποδεικνύει, όμως, ότι το πού κατευθύνεται συστηματικά η προσοχή μας και με τι γεμίζουμε το μυαλό μας μπορεί να συνδέεται στενά με το πώς αισθανόμαστε.

Οι 4 διαφορετικοί τρόποι σκέψης

Αναλύοντας τα δεδομένα, οι ερευνητές εντόπισαν τέσσερις βασικές ομάδες. Οι κατηγορίες αυτές δεν αποτελούν απόλυτους τύπους προσωπικότητας. Ένας άνθρωπος μπορεί να μετακινείται από το ένα μοτίβο στο άλλο, ανάλογα με τις συνθήκες και τη φάση της ζωής του.

Οι «ανήσυχοι»

Αν το μυαλό σου επιστρέφει συχνά σε όσα συμβαίνουν στον κόσμο, ίσως αναγνωρίζεις κάποια στοιχεία αυτής της κατηγορίας.

Οι συγκεκριμένοι άνθρωποι σκέφτονται παγκόσμια γεγονότα, πολιτική και κοινωνικά ζητήματα περίπου 60% περισσότερο από τον μέσο όρο.

Οι σκέψεις τους μπορεί να περιστρέφονται γύρω από πολέμους, επιδημίες, κοινωνικά προβλήματα, αλλά και ζητήματα προσωπικής ασφάλειας και υγείας, τα οποία σκέφτονται περίπου 50% περισσότερο από τον μέσο όρο.

Συχνές λέξεις στις σκέψεις τους είναι «ξύπνιος», «μοναξιά», «πόνος», «πείνα» και «κόπωση».

Υπάρχει όμως και μια ενδιαφέρουσα πλευρά: οι άνθρωποι αυτής της ομάδας σκέφτονται τη μουσική σχεδόν δύο φορές συχνότερα από τον μέσο όρο. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι ίσως η μουσική λειτουργεί ως ένας τρόπος συναισθηματικής αποφόρτισης και ανακούφισης από το βάρος των πιο αγχωτικών σκέψεων.

Οι «οικιακοί τύποι»

Εδώ κυριαρχεί η ανάγκη για οργάνωση και επίλυση πρακτικών ζητημάτων.

Οι άνθρωποι αυτής της ομάδας σκέφτονται περίπου 50% συχνότερα θέματα όπως οι δουλειές του σπιτιού, τα οικονομικά, αλλά και την εξέλιξη μιας σειράς ή ενός βιβλίου που παρακολουθούν ή διαβάζουν.

Στις σκέψεις τους εμφανίζονται συχνά έννοιες όπως «επίλυση», «επεξεργασία», «συζήτηση» και «τεκμηρίωση».

Πρόκειται για ανθρώπους που φαίνεται να περνούν αρκετό χρόνο οργανώνοντας πληροφορίες, επεξεργαζόμενοι καταστάσεις και αναζητώντας λύσεις σε όσα τους απασχολούν.

Οι «ενσυνείδητοι»

Η συγκεκριμένη ομάδα έχει τη μεγαλύτερη εστίαση στις αισθήσεις, τα συναισθήματα, το σώμα και τις σκέψεις που αφορούν τον εαυτό και τον κόσμο.

Είναι η νεότερη ομάδα της μελέτης, με μέσο όρο ηλικίας τα 32 χρόνια, ενώ σχεδόν τα δύο τρίτα των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες.

Τα μέλη της παρουσίασαν και το υψηλότερο ποσοστό ανεπιθύμητων ή παρεμβατικών σκέψεων, που έφτασε το 28%.

Λέξεις όπως «θεραπευτής», «πόνος» και «αίσθημα υπερφόρτωσης» εμφανίζονταν συχνά.

Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι το συγκεκριμένο μοτίβο μπορεί να αντικατοπτρίζει ανθρώπους που περνούν μια περίοδο κατά την οποία έχουν αυξημένη επίγνωση του σώματος και της ψυχικής τους κατάστασης.

Το μεγαλύτερο ποσοστό γυναικών στην ομάδα θα μπορούσε, σύμφωνα με τους ερευνητές, να σχετίζεται και με επιδράσεις του εμμηνορροϊκού κύκλου. Παράλληλα, μπορεί να αντικατοπτρίζει περιπτώσεις ανθρώπων που αντιμετώπισαν σωματικά ή ψυχικά ζητήματα κατά τη διάρκεια της μελέτης και έστρεψαν περισσότερο την προσοχή τους στα συμπτώματα, στο σώμα και στην αυτοφροντίδα.

Οι «work-life balanced»

Η τελευταία κατηγορία φαίνεται να έχει βρει μια καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στις επαγγελματικές υποχρεώσεις και τον προσωπικό χρόνο.

Τα άτομα αυτά σκέφτονται τη δουλειά 50% περισσότερο από τον μέσο όρο, αλλά παράλληλα αφιερώνουν περίπου 25% περισσότερη σκέψη σε χόμπι, παιχνίδια και τέχνη.

Η συγκεκριμένη ομάδα εμφάνισε τα υψηλότερα επίπεδα εισοδήματος και ευτυχίας από όλες τις υπόλοιπες, ενώ παρουσίαζε ελαφρώς μεγαλύτερη εκπροσώπηση ανδρών.

Στις λέξεις που χαρακτήριζαν τις σκέψεις τους περιλαμβάνονταν η χαλάρωση, η παρουσίαση, η πτήση, η επιτυχία, το project και το γυμναστήριο.

Σε ποια κατηγορία ανήκεις;

Το ενδιαφέρον με αυτά τα τέσσερα μοτίβα είναι ότι δεν χρειάζεται απαραίτητα να αναγνωρίσεις τον εαυτό σου μόνο σε ένα από αυτά.

Μπορεί μια περίοδο της ζωής σου να κυριαρχούν οι ανησυχίες για την υγεία ή τον κόσμο, μια άλλη περίοδο να σε απασχολούν περισσότερο οι πρακτικές υποχρεώσεις και σε μια τρίτη να βρίσκεις περισσότερο χώρο για εργασία, χόμπι και προσωπική ζωή.

Ο τρόπος που σκεφτόμαστε δεν είναι στατικός. Επηρεάζεται από όσα ζούμε, από το περιβάλλον μας και από τις ανάγκες μας.

Και ίσως αυτό να είναι ένα χρήσιμο μήνυμα και για την καθημερινή μας ευεξία: δεν μπορούμε να ελέγξουμε κάθε σκέψη που περνά από το μυαλό μας, μπορούμε όμως να αρχίσουμε να παρατηρούμε ποια θέματα καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο.

Μια μικρή άσκηση αυτοπαρατήρησης

Την επόμενη φορά που θα πιάσεις τον εαυτό σου να «ταξιδεύει» μέσα στις σκέψεις, σταμάτησε για λίγα δευτερόλεπτα και αναρωτήσου:

Τι σκέφτομαι περισσότερο σήμερα;

Είναι η δουλειά; Η υγεία; Οι υποχρεώσεις; Οι σχέσεις; Κάτι που σε ανησυχεί; Ή μήπως κάτι που σου δίνει χαρά;

Η απάντηση μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας μικρός καθρέφτης της καθημερινότητάς σου.

Μια σημαντική διευκρίνιση

Οι ίδιοι οι συγγραφείς της μελέτης συνιστούν προσοχή στη γενίκευση των αποτελεσμάτων. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από τον δυτικό κόσμο και ζούσαν σε δημοκρατικές, εκβιομηχανισμένες και πλούσιες κοινωνίες, επομένως τα μοτίβα σκέψης τους ενδέχεται να διαφέρουν από εκείνα ανθρώπων που ζουν σε διαφορετικά πολιτισμικά, κοινωνικά και οικονομικά περιβάλλοντα.

Επιπλέον, απαιτείται μεγαλύτερη και πιο μακροχρόνια έρευνα ώστε να επιβεβαιωθούν τα συγκεκριμένα ευρήματα.

Ωστόσο, η ιδέα παραμένει ενδιαφέρουσα: ίσως η ευεξία να μην αφορά μόνο το τι κάνουμε μέσα στην ημέρα, αλλά και πού επιλέγει —συνειδητά ή ασυνείδητα— να ταξιδεύει το μυαλό μας.