Η ανασφάλεια είναι ένα συναίσθημα που αγγίζει όλους τους ανθρώπους. Σε ορισμένες περιόδους της ζωής εμφανίζεται πιο έντονα και μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που σκεφτόμαστε ή συμπεριφερόμαστε. Δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη αδυναμίας ή έλλειψης ικανοτήτων. Συχνά σχετίζεται περισσότερο με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας παρά με την πραγματική μας αξία. Όταν όμως η ανασφάλεια γίνει κυρίαρχη στη ζωή ενός ανθρώπου, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις σχέσεις και τη συμπεριφορά του.

Ο ψυχολόγος Alfred Adler ήταν από τους πρώτους που ανέλυσαν το λεγόμενο «σύμπλεγμα κατωτερότητας». Υποστήριξε ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται με ένα αίσθημα αδυναμίας, το οποίο προέρχεται από την εξάρτηση που έχουν ως βρέφη. Κατά τη γνώμη του, αυτό το συναίσθημα μπορεί να λειτουργήσει θετικά, γιατί μας ωθεί να εξελιχθούμε και να βελτιωθούμε. Αν όμως παραμείνουμε εγκλωβισμένοι σε αυτό, μπορεί να μετατραπεί σε έντονη ανασφάλεια που επηρεάζει την προσωπικότητά μας.

Αργότερα, ο ψυχολόγος Abraham Maslow, γνωστός για τη θεωρία της ιεράρχησης των ανθρώπινων αναγκών, περιέγραψε το ανασφαλές άτομο ως κάποιον που βλέπει τον κόσμο σαν ένα απειλητικό περιβάλλον. Ένα τέτοιο άτομο συχνά αισθάνεται απομονωμένο, δυσκολεύεται να εμπιστευτεί τους άλλους και έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Σύγχρονες έρευνες της Brené Brown δείχνουν ότι στη ρίζα της ανασφάλειας βρίσκεται συχνά ο φόβος ότι «δεν είμαστε αρκετοί». Η αποδοχή της ανθρώπινης ατέλειας και των προσωπικών μας αδυναμιών θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά βήματα για την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης.

Παρόλο που όλοι βιώνουμε ανασφάλεια σε κάποιο βαθμό, υπάρχουν ορισμένες συμπεριφορές που δείχνουν ότι κάποιος επηρεάζεται έντονα από αυτή. Παρακάτω παρουσιάζονται μερικά χαρακτηριστικά σημάδια.

Συμπεριφορές που συχνά αποκαλύπτουν έντονη ανασφάλεια

1.Έντονη ανάγκη για επιβεβαίωση

Ένα άτομο με έντονη ανασφάλεια συχνά αναζητά συνεχώς την αποδοχή των άλλων. Όταν μιλά ή εκφράζει μια άποψη, παρατηρεί προσεκτικά τις αντιδράσεις γύρω του για να διαπιστώσει αν συμφωνούν ή τον εγκρίνουν. Ένα χαμόγελο, ένα νεύμα ή μια θετική αντίδραση μπορεί να του δώσει προσωρινή αυτοπεποίθηση.

Αν όμως αντιληφθεί αδιαφορία ή αρνητική στάση, μπορεί να αισθανθεί άβολα, να αλλάξει αμέσως θέμα ή να αποσυρθεί από τη συζήτηση.

2. Δυσκολία να παραδεχτούν ότι δεν γνωρίζουν κάτι

Οι άνθρωποι που παλεύουν με την ανασφάλεια συχνά φοβούνται να παραδεχτούν ότι κάνουν λάθος ή ότι δεν γνωρίζουν μια πληροφορία. Μπορεί να προσπαθούν να εμφανίζονται ως «ειδικοί» σε διάφορα θέματα, ακόμα κι όταν δεν έχουν επαρκείς γνώσεις. Αν κάποιος αμφισβητήσει την άποψή τους, υπάρχει πιθανότητα να αντιδράσουν αμυντικά ή επιθετικά, προσπαθώντας να προστατεύσουν την εικόνα τους.

3. Κριτικάρουν ή υποτιμούν άλλους ανθρώπους

Όταν κάποιος αισθάνεται ότι απειλείται από τις ικανότητες ή την επιτυχία ενός άλλου ατόμου, μπορεί να προσπαθήσει να μειώσει την αξία του. Σε επαγγελματικά ή κοινωνικά περιβάλλοντα, ίσως επισημαίνει συνεχώς τα λάθη ή τις αδυναμίες των άλλων, ακόμη κι αν αυτά είναι ασήμαντα.

Σε πιο έντονες περιπτώσεις, μπορεί να διαδώσει φήμες ή αρνητικά σχόλια για να υπονομεύσει τη φήμη του άλλου, ώστε να αισθανθεί ο ίδιος πιο ασφαλής.

4. Υπερβολικός ανταγωνισμός

Η ανάγκη να αποδείξουν την αξία τους μπορεί να οδηγήσει κάποιους ανθρώπους σε υπερβολικό ανταγωνισμό, ακόμη και σε ασήμαντες καταστάσεις. Μπορεί να αντιδρούν έντονα όταν χάνουν σε μια συζήτηση, σε ένα παιχνίδι ή σε μια μικρή διαφωνία. Η ήττα τους προκαλεί έντονη ενόχληση, γιατί τη βιώνουν ως απειλή για την αυτοεκτίμησή τους.

5. Προσπάθεια να πάρουν κάτι που ανήκει σε άλλον

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανασφάλεια μπορεί να εκδηλωθεί και μέσα στις σχέσεις. Ένα άτομο ίσως προσπαθήσει να φλερτάρει με τον σύντροφο κάποιου άλλου ή να «κερδίσει» έναν στενό φίλο του. Η συμπεριφορά αυτή συχνά προέρχεται από την ανάγκη να αποδείξει ότι είναι πιο επιθυμητό ή σημαντικό από τον άλλον.

Αν όμως απορριφθεί, η εμπειρία αυτή μπορεί να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την ανασφάλεια που ήδη αισθάνεται.

Η κατανόηση της ανασφάλειας

Η ανασφάλεια δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό. Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για προσωπική ανάπτυξη, αυτοβελτίωση και επίτευξη στόχων. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν καθορίζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε και συμπεριφερόμαστε.

Η αναγνώριση αυτών των συμπεριφορών – είτε στους άλλους είτε στον εαυτό μας – μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για μεγαλύτερη αυτογνωσία και πιο υγιείς σχέσεις.