Οι επιστήμονες προειδοποιούν για τον ρόλο των περιβαλλοντικών τοξινών στην ταχύτερα αναπτυσσόμενη νευροεκφυλιστική νόσο παγκοσμίως.

Η νόσος του Πάρκινσον αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, καθώς ο αριθμός των ανθρώπων που διαγιγνώσκονται με τη συγκεκριμένη πάθηση αυξάνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς. Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερες επιστημονικές μελέτες εξετάζουν τον ρόλο των περιβαλλοντικών παραγόντων στην εμφάνισή της, με ιδιαίτερη έμφαση στα φυτοφάρμακα.

Μία νέα έρευνα φέρνει στο προσκήνιο το χλωρπυριφός (chlorpyrifos), ένα εντομοκτόνο που χρησιμοποιήθηκε ευρέως στη γεωργία για δεκαετίες και φαίνεται να συνδέεται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου του Πάρκινσον. Αν και η χρήση του έχει απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε αρκετές χώρες, προκαλώντας ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα.

Η νόσος του Πάρκινσον αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου 11,8 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν σήμερα με τη νόσο του Πάρκινσον.

Από το 1990 μέχρι σήμερα, τα περιστατικά έχουν αυξηθεί κατά περίπου 274%, γεγονός που καθιστά τη νόσο τη ταχύτερα αναπτυσσόμενη νευροεκφυλιστική πάθηση, ξεπερνώντας ακόμη και τη νόσο Αλτσχάιμερ ως προς τον ρυθμό αύξησης.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι, αν συνεχιστεί η ίδια τάση, μέχρι το 2050 οι ασθενείς θα ξεπεράσουν τα 25 εκατομμύρια παγκοσμίως.

Η μεγαλύτερη επιβάρυνση αναμένεται να καταγραφεί στην Ασία. Στην Ανατολική Ασία, κυρίως λόγω του μεγάλου πληθυσμού της Κίνας, προβλέπεται ότι τα περιστατικά θα πλησιάσουν τα 11 εκατομμύρια, ενώ στην Ινδία αναμένεται να φτάσουν περίπου τα 2,8 εκατομμύρια. Αντίθετα, στην Ευρώπη η αύξηση εκτιμάται ότι θα είναι πιο ήπια.

Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο;

Οι επιστήμονες αποδίδουν τη ραγδαία αύξηση της νόσου σε δύο βασικούς παράγοντες.

Η γήρανση του πληθυσμού

Η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου, καθώς η νόσος εμφανίζεται συχνότερα μετά την ηλικία των 60 ετών και ιδιαίτερα σε άτομα άνω των 80.

Η έκθεση σε περιβαλλοντικές τοξίνες

Παράλληλα, η αυξημένη έκθεση σε φυτοφάρμακα, βαρέα μέταλλα, ατμοσφαιρικούς ρύπους και άλλες τοξικές χημικές ουσίες φαίνεται να συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ουσίες αυτές μπορούν να δρουν αθροιστικά για πολλά χρόνια, προκαλώντας σταδιακές βλάβες στα κύτταρα του εγκεφάλου. Για τον λόγο αυτό, οι άνθρωποι που ζουν ή εργάζονται κοντά σε αγροτικές και βιομηχανικές περιοχές εμφανίζουν συχνότερα περιστατικά της νόσου.

Τι αποκάλυψε η νέα επιστημονική μελέτη

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του UCLA, οι οποίοι ανέλυσαν στοιχεία από 829 άτομα με νόσο του Πάρκινσον και 824 υγιείς συμμετέχοντες που συμμετείχαν στη μακροχρόνια μελέτη Parkinson's Environment and Genes Study.

Οι ερευνητές συνέκριναν τα δεδομένα χρήσης φυτοφαρμάκων στην Καλιφόρνια με τις διευθύνσεις κατοικίας και εργασίας των συμμετεχόντων, προκειμένου να εκτιμήσουν το επίπεδο έκθεσής τους στο χλωρπυριφός.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι είχαν μακροχρόνια έκθεση στο συγκεκριμένο εντομοκτόνο παρουσίαζαν περισσότερο από 2,5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν τη νόσο του Πάρκινσον σε σύγκριση με όσους δεν είχαν αντίστοιχη έκθεση.

Τα εργαστηριακά πειράματα επιβεβαίωσαν τα ευρήματα

Για να κατανοήσουν πώς δρα το φυτοφάρμακο στον εγκέφαλο, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν πειράματα σε ποντίκια και ψάρια ζέβρα (zebrafish).

Τα ποντίκια εκτέθηκαν στο χλωρπυριφός μέσω εισπνοής για έντεκα εβδομάδες, σε συνθήκες που προσομοίαζαν την ανθρώπινη έκθεση.

Μετά το τέλος της μελέτης, παρατηρήθηκαν:

• κινητικές δυσκολίες,
• απώλεια νευρώνων που παράγουν ντοπαμίνη,
• αυξημένη φλεγμονή στον εγκέφαλο,
• συσσώρευση της πρωτεΐνης άλφα-συνουκλεΐνης, χαρακτηριστικό γνώρισμα της νόσου του Πάρκινσον.

Παράλληλα, τα πειράματα στα ψάρια ζέβρα έδειξαν ότι το φυτοφάρμακο διαταράσσει την αυτοφαγία, έναν ζωτικής σημασίας μηχανισμό που χρησιμοποιούν τα κύτταρα για να απομακρύνουν κατεστραμμένες πρωτεΐνες και άλλα άχρηστα συστατικά.

Πώς το χλωρπυριφός βλάπτει τον εγκέφαλο

Οι νευρώνες είναι κύτταρα που συνοδεύουν τον άνθρωπο σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και, σε αντίθεση με άλλα κύτταρα του οργανισμού, δεν αντικαθίστανται εύκολα όταν καταστραφούν.

Για να διατηρούνται υγιείς, βασίζονται στην αυτοφαγία, μια φυσιολογική διαδικασία «ανακύκλωσης», μέσω της οποίας απομακρύνονται οι κατεστραμμένες πρωτεΐνες.

Στη νόσο του Πάρκινσον, η πρωτεΐνη άλφα-συνουκλεΐνη αρχίζει να συσσωρεύεται δημιουργώντας τοξικά συσσωματώματα μέσα στα νευρικά κύτταρα.

Η νέα μελέτη έδειξε ότι το χλωρπυριφός εμποδίζει τη φυσιολογική λειτουργία της αυτοφαγίας. Ως αποτέλεσμα, οι κατεστραμμένες πρωτεΐνες δεν απομακρύνονται, προκαλώντας έντονη φλεγμονή και τελικά τον θάνατο των νευρώνων που παράγουν ντοπαμίνη.

Η απώλεια αυτών των νευρικών κυττάρων οδηγεί στα χαρακτηριστικά συμπτώματα της νόσου, όπως το τρέμουλο, η μυϊκή δυσκαμψία, η βραδύτητα των κινήσεων και οι διαταραχές της ισορροπίας.

Σε ποιες χώρες χρησιμοποιείται ακόμη το φυτοφάρμακο

Παρότι η οικιακή χρήση του χλωρπυριφός έχει απαγορευτεί εδώ και χρόνια και η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε στην πλήρη απαγόρευσή του το 2020, το εντομοκτόνο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε αρκετές χώρες.

Μεταξύ αυτών βρίσκονται ορισμένες πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών, η Βραζιλία, η Ινδία, αλλά και αρκετές χώρες της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, κυρίως λόγω του χαμηλού κόστους και της αποτελεσματικότητάς του απέναντι σε μεγάλο αριθμό γεωργικών παρασίτων.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εκτός από την απαγόρευση της χρήσης του, εφαρμόζονται αυστηροί έλεγχοι στα εισαγόμενα τρόφιμα, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα υπολείμματα της ουσίας δεν υπερβαίνουν τα επιτρεπτά όρια.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τη δημόσια υγεία

Οι ερευνητές τονίζουν ότι, παρότι η νόσος του Πάρκινσον επηρεάζεται και από γενετικούς παράγοντες, η μείωση της έκθεσης σε επικίνδυνες περιβαλλοντικές ουσίες μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην πρόληψη.

Η νέα μελέτη ενισχύει τις ήδη υπάρχουσες ενδείξεις ότι ορισμένα φυτοφάρμακα ενδέχεται να αποτελούν σημαντικό παράγοντα κινδύνου για νευροεκφυλιστικές παθήσεις. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί υπογραμμίζουν την ανάγκη για αυστηρότερους ελέγχους, ασφαλέστερες γεωργικές πρακτικές και συνεχή έρευνα σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των χημικών ουσιών στην ανθρώπινη υγεία.

Η προστασία της δημόσιας υγείας δεν αφορά μόνο τη θεραπεία των ασθενειών, αλλά και την πρόληψη μέσω της μείωσης της έκθεσης σε παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τον ανθρώπινο οργανισμό. Η κατανόηση της σχέσης μεταξύ περιβάλλοντος και νευροεκφυλιστικών νοσημάτων αποτελεί σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.