Η αντοχή στις υψηλές θερμοκρασίες διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ενώ ορισμένοι φαίνεται να αντέχουν εύκολα ακόμη και τους έντονους καύσωνες, άλλοι νιώθουν γρήγορα εξάντληση, δυσφορία ή ακόμη και τάση λιποθυμίας. Αν και η γενετική παίζει έναν μικρό ρόλο, οι ειδικοί συμφωνούν ότι ο οργανισμός μπορεί να προσαρμοστεί και να γίνει πιο ανθεκτικός στη ζέστη μέσα από τη σωστή εκπαίδευση και τον σταδιακό εγκλιματισμό.

Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, ιδιαίτερα στις πρώτες ημέρες ενός καύσωνα, πολλοί άνθρωποι βιώνουν έντονη δυσφορία. Η αυξημένη θερμοκρασία μπορεί να προκαλέσει κόπωση, πονοκέφαλο, ζάλη, μειωμένη συγκέντρωση και αίσθημα αδυναμίας. Σε άτομα που είναι πιο ευαίσθητα, η ζέστη μπορεί να εντείνει το άγχος και να αυξήσει τον κίνδυνο λιποθυμίας ή θερμικής εξάντλησης.

Η συζήτηση για το αν είναι προτιμότερο το καλοκαίρι ή ο χειμώνας αποτελεί συχνά αντικείμενο αντιπαράθεσης, ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, με την κλιματική αλλαγή να οδηγεί σε ολοένα και συχνότερους και εντονότερους καύσωνες, η ικανότητα του οργανισμού να αντέχει τη ζέστη αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την υγεία και την καθημερινότητά μας.

Είναι θέμα DNA;

Σύμφωνα με τον Thomas E. Bernard, καθηγητή Δημόσιας Υγείας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα και ειδικό στο θερμικό στρες, η ανοχή στις υψηλές θερμοκρασίες είναι πιθανό να επηρεάζεται εν μέρει από τη γενετική προδιάθεση. Όπως συμβαίνει και με τις αθλητικές επιδόσεις, ορισμένοι άνθρωποι διαθέτουν φυσικά χαρακτηριστικά που τους βοηθούν να ανταποκρίνονται καλύτερα στις υψηλές θερμοκρασίες.

Ωστόσο, τα γονίδια δεν καθορίζουν αποκλειστικά την αντοχή στη ζέστη. Η φυσική κατάσταση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες. Άτομα με καλή καρδιοαναπνευστική λειτουργία και υψηλότερη αερόβια ικανότητα μπορούν να αποβάλλουν αποτελεσματικότερα τη θερμότητα μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και της εφίδρωσης, διατηρώντας έτσι πιο σταθερή τη θερμοκρασία του σώματός τους.

Όπως εξηγεί ο Bernard, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η υψηλή θερμοκρασία του περιβάλλοντος, αλλά κυρίως η αύξηση της εσωτερικής θερμοκρασίας του σώματος. Όσο πιο αποτελεσματικά λειτουργεί ο μηχανισμός ψύξης του οργανισμού, τόσο καλύτερα μπορεί κάποιος να αντέξει τη ζέστη.

Παράγοντες που επηρεάζουν την αντοχή στη ζέστη

Ο Graham M. Brant-Zawadzki, επίκουρος καθηγητής Ιατρικής στο University of Utah Hospitals and Clinics, υποστηρίζει ότι οι γενετικοί παράγοντες έχουν μικρότερη σημασία από άλλους παράγοντες που σχετίζονται με την υγεία και τον τρόπο ζωής.

Οι σημαντικότεροι είναι:

Παχυσαρκία: Το αυξημένο σωματικό λίπος λειτουργεί ως μονωτικό στρώμα, δυσκολεύοντας την αποβολή της θερμότητας.

Σακχαρώδης διαβήτης: Μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα νεύρα και στα αιμοφόρα αγγεία, επηρεάζοντας τη λειτουργία των ιδρωτοποιών αδένων και τη φυσιολογική ψύξη του σώματος.

Φαρμακευτική αγωγή: Ορισμένα φάρμακα, όπως τα διουρητικά, τα αντιισταμινικά, τα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση και αρκετά ψυχιατρικά φάρμακα, μειώνουν την ικανότητα του οργανισμού να προσαρμόζεται στη θερμότητα.

Ηλικία: Τα βρέφη, τα μικρά παιδιά και οι ηλικιωμένοι δυσκολεύονται περισσότερο να ρυθμίσουν τη θερμοκρασία του σώματός τους και κινδυνεύουν περισσότερο από θερμική εξάντληση ή θερμοπληξία.

Ενυδάτωση: Η αφυδάτωση μειώνει την παραγωγή ιδρώτα, καθιστώντας δυσκολότερη τη φυσική ψύξη του οργανισμού.

Μπορεί να εκπαιδευτεί ο οργανισμός;

Η απάντηση είναι ναι. Ο οργανισμός έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται σταδιακά στις υψηλές θερμοκρασίες, μια διαδικασία που ονομάζεται εγκλιματισμός στη ζέστη.

Η ήπια άσκηση σε ζεστό περιβάλλον, διάρκειας περίπου 15-20 λεπτών, μπορεί να βοηθήσει τον οργανισμό να αποκτήσει μεγαλύτερη αντοχή, αρκεί να γίνεται με προσοχή, επαρκή ενυδάτωση και, ιδιαίτερα σε άτομα με προβλήματα υγείας, μετά από σύσταση γιατρού.

Σύμφωνα με τον Brant-Zawadzki, η έκθεση στη ζέστη κατά τη διάρκεια της άσκησης αυξάνει την παραγωγή πρωτεϊνών θερμικού σοκ (Heat Shock Proteins), οι οποίες προστατεύουν τα κύτταρα από τη θερμική καταπόνηση και συμβάλλουν στη βελτίωση της αντοχής του οργανισμού.

Ο εγκλιματισμός επιτυγχάνεται επίσης με τη σταδιακή αύξηση του χρόνου εργασίας ή άσκησης σε ζεστό περιβάλλον. Για τον λόγο αυτό, πολλοί οργανισμοί υγείας προτείνουν συγκεκριμένα προγράμματα προσαρμογής για εργαζομένους που εκτίθενται καθημερινά σε υψηλές θερμοκρασίες, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο θερμοπληξίας.

Ο ρόλος του κλιματισμού

Η συνεχής παραμονή σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες μέσω του κλιματιστικού δεν βοηθά τον οργανισμό να προσαρμοστεί στη ζέστη. Οι ειδικοί συνιστούν η διαφορά μεταξύ της θερμοκρασίας του εσωτερικού χώρου και της εξωτερικής θερμοκρασίας να μην ξεπερνά τους 10°C. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεται το θερμικό σοκ και διευκολύνεται η φυσιολογική προσαρμογή του σώματος.

Μπορούν τα συμπληρώματα να βοηθήσουν;

Τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές εξετάζουν εάν η βεταΐνη (τριμεθυλογλυκίνη) μπορεί να βελτιώσει την ανοχή στις υψηλές θερμοκρασίες. Σύμφωνα με τον Brandon Willingham, διατροφολόγο και επίκουρο καθηγητή Κινησιολογίας στο Πανεπιστήμιο Coastal Carolina, μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι το συγκεκριμένο συμπλήρωμα έχει την ίδια αποτελεσματικότητα και στους ανθρώπους.

Χρήσιμες συμβουλές για τις ημέρες του καύσωνα

Για όσους εργάζονται ή κινούνται σε εξωτερικούς χώρους, ορισμένες απλές πρακτικές μπορούν να μειώσουν σημαντικά την επιβάρυνση από τη ζέστη:

• Προτιμήστε τη σκιά όποτε είναι δυνατόν.
• Φοράτε ανοιχτόχρωμα, ελαφριά και διαπνέοντα ρούχα.
• Προστατεύετε το κεφάλι και τον αυχένα με καπέλο ή μαντήλι.
• Τοποθετείτε ένα δροσερό, βρεγμένο πανί στον αυχένα κάθε 20 περίπου λεπτά.
• Πίνετε νερό συχνά, ακόμη και αν δεν διψάτε.
• Αποφύγετε την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και καφεΐνης, καθώς ευνοούν την αφυδάτωση.
• Προγραμματίστε τις πιο απαιτητικές εργασίες νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα, όταν η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη.

Συμπέρασμα

Η αντοχή στη ζέστη δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τα γονίδια. Αν και η γενετική μπορεί να προσφέρει ένα μικρό πλεονέκτημα σε ορισμένους ανθρώπους, η φυσική κατάσταση, η σωστή ενυδάτωση, η κατάσταση της υγείας, η ηλικία και ο σταδιακός εγκλιματισμός επηρεάζουν πολύ περισσότερο την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίζει τις υψηλές θερμοκρασίες. Με τις ολοένα συχνότερες περιόδους καύσωνα λόγω της κλιματικής αλλαγής, η υιοθέτηση σωστών συνηθειών αποτελεί βασικό μέτρο προστασίας της υγείας και της ευεξίας μας.