Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούμε και σχετιζόμαστε με τους άλλους ως ενήλικες επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις εμπειρίες που ζήσαμε κατά την παιδική μας ηλικία. Πολλές από τις σημερινές μας συμπεριφορές αποτελούν αντανάκλαση των συναισθημάτων, των αναγκών και των σχέσεων που αναπτύξαμε με τους γονείς ή τους βασικούς φροντιστές μας.

Από πολύ μικρή ηλικία υιοθετούμε ασυνείδητα πεποιθήσεις και τρόπους συμπεριφοράς που μας βοηθούν να προσαρμοστούμε στο οικογενειακό μας περιβάλλον. Παρότι τότε λειτουργούν προστατευτικά, στην ενήλικη ζωή μπορεί να μετατραπούν σε δυσλειτουργικά μοτίβα, δημιουργώντας δυσκολίες στις σχέσεις, στην εργασία και στην προσωπική μας ευημερία.

Το πιο δύσκολο είναι ότι πολλές φορές δεν αναγνωρίζουμε καν αυτές τις συμπεριφορές. Έχουν γίνει τόσο γνώριμες, ώστε θεωρούμε ότι αποτελούν μέρος της προσωπικότητάς μας. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά, καθώς δεν εστιάζει μόνο στις δυσλειτουργικές αντιδράσεις, αλλά και στις βαθύτερες αιτίες που τις δημιούργησαν.

Το «εσωτερικό παιδί» και η επίδρασή του

Τα περισσότερα ψυχικά τραύματα που επηρεάζουν την ενήλικη ζωή έχουν τις ρίζες τους στην παιδική ηλικία και συνδέονται συχνά με τη σχέση που είχαμε με τους γονείς ή άλλες σημαντικές μορφές στη ζωή μας. Αν και πολλές από αυτές τις εμπειρίες δεν τις θυμόμαστε συνειδητά, παραμένουν αποτυπωμένες στο ασυνείδητο και συνεχίζουν να επηρεάζουν τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις επιλογές μας.

Η ψυχολόγος Stefanie Stahl, η οποία έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της επαγγελματικής της πορείας στη μελέτη του «εσωτερικού παιδιού», υποστηρίζει ότι:

«Το εσωτερικό παιδί είναι το σύνολο των θετικών και αρνητικών βιωμάτων που αποκτήσαμε από τους γονείς μας και από άλλα σημαντικά πρόσωπα της ζωής μας.»

Η έννοια αυτή δεν είναι νέα στην ψυχολογία. Ο Sigmund Freud, μέσα από τη θεωρία του για τη δομή της προσωπικότητας, περιέγραψε ένα αντίστοιχο επίπεδο, το οποίο ονόμασε «Εκείνο» (Id). Πρόκειται για το κομμάτι της προσωπικότητας όπου αποθηκεύονται τα πρωταρχικά συναισθήματα, οι ανάγκες και οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας.

Σύγχρονες ψυχολογικές προσεγγίσεις αναγνωρίζουν ότι τα πρώτα χρόνια της ζωής διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, τους άλλους και τις σχέσεις μας. Το υποσυνείδητο επηρεάζει σημαντικά τη συμπεριφορά μας και πολλές από τις αποφάσεις μας λαμβάνονται αυτόματα, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.

Πότε ένα παιδί αισθάνεται πραγματικά μόνο;

Η μοναξιά στην παιδική ηλικία δεν σχετίζεται απαραίτητα με το αν ένα παιδί έχει αδέλφια ή φίλους. Ένα παιδί μπορεί να μεγαλώνει μέσα σε μια πολυμελή οικογένεια και παρ' όλα αυτά να αισθάνεται βαθιά μόνο.

Η ουσιαστική μοναξιά εμφανίζεται όταν λείπει η συναισθηματική σύνδεση με τους γονείς ή όταν οι συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού δεν αναγνωρίζονται και δεν καλύπτονται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το παιδί μπορεί να αρχίσει να πιστεύει ότι:

«Είμαι μόνος μου.»
«Πρέπει να φροντίζω μόνος τον εαυτό μου.»
«Αν δεν κάνω τους άλλους ευτυχισμένους, θα με εγκαταλείψουν.»

Με την πάροδο του χρόνου δημιουργούνται μηχανισμοί προσαρμογής. Το παιδί μαθαίνει να βάζει στην άκρη τις δικές του ανάγκες, να αποφεύγει τις συγκρούσεις και να προσπαθεί συνεχώς να ικανοποιεί τους άλλους, ώστε να διατηρεί την αποδοχή και την αγάπη τους. Έτσι αναπτύσσεται συχνά η συμπεριφορά του λεγόμενου people pleaser, δηλαδή του ανθρώπου που δυσκολεύεται να πει «όχι» και επιδιώκει διαρκώς να ευχαριστεί τους γύρω του.

Η θεραπεύτρια και συγγραφέας του βιβλίου Coming Home: The Path to Healing Your Inner Child, Jen Araya Peters, επισημαίνει ότι αυτή η στάση ζωής είναι ιδιαίτερα εξαντλητική, καθώς το άτομο ζει με τον συνεχή φόβο της απόρριψης ή της εγκατάλειψης.

Πέντε χαρακτηριστικά που μπορεί να δείχνουν ότι ένιωθες μόνος ως παιδί

1.Έχεις έντονη ανάγκη να ανήκεις κάπου

Αναζητάς συνεχώς την αποδοχή, επιθυμείς να νιώθεις μέλος μιας ομάδας και σε επηρεάζει ιδιαίτερα η γνώμη των άλλων. Συχνά αυτή η ανάγκη σχετίζεται με χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυξημένη ευαισθησία στην απόρριψη.

2. Δυσκολεύεσαι να αρνηθείς ή να απογοητεύσεις τους άλλους

Το να πεις «όχι» σου προκαλεί ενοχές ή άγχος. Φοβάσαι ότι αν διαφωνήσεις ή βάλεις όρια, οι άλλοι θα απομακρυνθούν από κοντά σου. Πρόκειται για μια συμπεριφορά που πολλές φορές ξεκινά από την παιδική ηλικία, όταν η αποδοχή συνδεόταν με την υπακοή και την προσαρμογή.

3. Βάζεις πάντα τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές σου

Παραμελείς τον εαυτό σου για να φροντίσεις τους γύρω σου. Συχνά αγνοείς τη δική σου κούραση, τα συναισθήματα ή τις επιθυμίες σου, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση, άγχος ή ακόμη και καταθλιπτικά συμπτώματα.

4. Αναλαμβάνεις υπερβολικές ευθύνες

Έχεις την αίσθηση ότι πρέπει να τα κάνεις όλα σωστά και να βοηθάς τους πάντες. Η τελειομανία και το έντονο αίσθημα ευθύνης σε οδηγούν πολλές φορές να αναλαμβάνεις περισσότερα από όσα αντέχεις, παραμελώντας τη δική σου ξεκούραση και ευεξία.

5. Προσπαθείς συνεχώς να κάνεις τους άλλους ευτυχισμένους

Αν στην παιδική σου ηλικία ένιωθες ότι έπρεπε να στηρίζεις συναισθηματικά έναν δυστυχισμένο ή συναισθηματικά απόμακρο γονέα, είναι πιθανό να συνεχίζεις και σήμερα να θεωρείς δική σου ευθύνη τη χαρά των άλλων. Συχνά φοβάσαι ότι αν δεν ανταποκριθείς στις προσδοκίες τους, θα απορριφθείς ή θα πάψεις να είσαι αρκετός.

Πώς μπορείς να αλλάξεις αυτά τα μοτίβα

Η αλλαγή ξεκινά από την αναγνώριση των μοτίβων που επαναλαμβάνονται στη ζωή σου. Σύμφωνα με την Jen Araya Peters, το πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσεις πότε εγκαταλείπεις τις δικές σου ανάγκες για να ικανοποιήσεις τους άλλους.

Στη συνέχεια, είναι σημαντικό να αναρωτηθείς ποια προσωπικά όρια χρειάζεσαι, ώστε να προστατεύεις τον εαυτό σου χωρίς να αισθάνεσαι ενοχές. Η ανάπτυξη υγιών ορίων, η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και, όταν χρειάζεται, η υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην επούλωση των παιδικών τραυμάτων και στη δημιουργία πιο ισορροπημένων σχέσεων.

Η κατανόηση του «εσωτερικού παιδιού» δεν αποσκοπεί στο να κατηγορήσουμε τους γονείς μας ή το παρελθόν μας. Αντίθετα, μας δίνει την ευκαιρία να αναγνωρίσουμε τις εμπειρίες που μας διαμόρφωσαν, να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και να επιλέξουμε πιο υγιείς τρόπους σκέψης, συμπεριφοράς και σύνδεσης με τους ανθρώπους γύρω μας.