Η ευχαρίστηση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι θεμελιώδης ψυχική λειτουργία, απαραίτητη για την επιβίωση, τη συναισθηματική ισορροπία και την ποιότητα της ζωής μας. Κι όμως, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι περιγράφουν μια εσωτερική σιωπή: πράγματα που άλλοτε τους έδιναν χαρά, σήμερα μοιάζουν άδεια. Αυτό το βίωμα έχει όνομα: ανηδονία.

Η ανηδονία ορίζεται ως η αδυναμία του ατόμου να νιώσει ικανοποίηση ή απόλαυση από δραστηριότητες που στο παρελθόν ήταν ευχάριστες. Αν και αρχικά θεωρήθηκε ανεξάρτητη διαταραχή, σήμερα αναγνωρίζεται κυρίως ως βασικό σύμπτωμα της μείζονος κατάθλιψης, χωρίς ωστόσο να ταυτίζεται απόλυτα με αυτή. Η επιστημονική κοινότητα εξακολουθεί να συζητά αν η ανηδονία είναι απλώς ένα σύμπτωμα ή μια αυτόνομη ψυχοπαθολογική κατάσταση.

Για να κατανοήσουμε την ανηδονία, χρειάζεται να επιστρέψουμε στη θεμελιώδη έννοια της ηδονής. Σύμφωνα με τη σύγχρονη νευροψυχολογία, η εμπειρία της ευχαρίστησης βασίζεται σε τρεις αλληλένδετες συνιστώσες: την ηδονική απόκριση (το «μου αρέσει»), την κινητήρια επιθυμία (το «το θέλω») και τη μνημονική αναπαράσταση (το «το θυμάμαι και το προσδοκώ»). Όταν ένα ή περισσότερα από αυτά τα συστήματα δυσλειτουργούν, η χαρά αποδυναμώνεται ή χάνεται.

Σε ψυχοδυναμικό επίπεδο, η ανηδονία συχνά γεννιέται μέσα από εσωτερικές συγκρούσεις. Το «εκείνο» επιθυμεί, το «εγώ» αναγνωρίζει την πραγματικότητα και το «υπερεγώ» επιβάλλει ενοχές και τιμωρία. Όταν η προσδοκία συγκρούεται με τη ματαίωση, το άγχος και η ένταση λειτουργούν διαβρωτικά στη δυνατότητα του ατόμου να απολαύσει.

Κλινικά, η ανηδονία δεν εμφανίζεται με έναν μόνο τρόπο. Μπορεί να εκφραστεί ως απάθεια, συναισθηματικό κενό, κοινωνική απόσυρση, αναβλητικότητα ή αποφυγή. Συχνά συνοδεύεται από αδυναμία σωματικής ευχαρίστησης – στο φαγητό, στο άγγιγμα, στη σεξουαλική επαφή – καθώς και από φτωχή συναισθηματική έκφραση. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου το άτομο αναζητά καταναγκαστικά έντονες εμπειρίες ή ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, προσπαθώντας να «νιώσει κάτι».

Η ανηδονία δεν είναι μόνο ατομικό, αλλά και κοινωνικό φαινόμενο. Ζούμε σε μια εποχή αυξημένου θυμού, τοξικότητας, αποσύνδεσης, υλισμού και εξαρτήσεων. Η απουσία ρομαντισμού και ουσιαστικής επαφής ενισχύει τη συναισθηματική αποξένωση, δημιουργώντας ένα πρόσφορο έδαφος για τη διάχυση της ανηδονίας στον κοινωνικό ιστό.

Σε νευροβιολογικό επίπεδο, η ανηδονία συνδέεται με δυσλειτουργίες στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος του χρόνιου στρες και της φλεγμονής. Η παρατεταμένη ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων αυξάνει τους φλεγμονώδεις δείκτες, μειώνοντας την ευαισθησία του συστήματος ανταμοιβής. Η ανηδονία, έτσι, δεν αφορά μόνο την ψυχική υγεία αλλά συνδέεται στενά με τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο, τη μεταβολική απορρύθμιση, και, τελικά, με μικρότερη διάρκεια ζωής.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση της ανηδονίας απαιτεί πολυεπίπεδη προσέγγιση. Η φαρμακοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν αρκεί. Η ψυχοεκπαίδευση, η συμπεριφορική ενεργοποίηση, η στοχοθεσία με ρεαλιστικά βήματα και η ενσυνειδητότητα βοηθούν το άτομο να επανασυνδεθεί σταδιακά με την επιθυμία και τη χαρά.

Η ανηδονία δεν είναι αδιέξοδο. Είναι μήνυμα. Ένα σήμα ότι κάτι βαθύτερο ζητά φροντίδα, κατανόηση και αλλαγή. Και όπως έλεγε ο Βολταίρος, «αποφάσισα να είμαι ευτυχισμένος, επειδή κάνει καλό στην υγεία». Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό δεν είναι απλώς φιλοσοφία· είναι επιστημονική αλήθεια.

Δρ Θάνος Ασκητής

Ψυχίατρος – Σεξολόγος
Πρόεδρος του Ιατρικού Κέντρου Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας Λευκωσίας

Social media:

Του Ιατρικού Κέντρου Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας για το επίσημο site https://www.askitis.cy/ και για τη σελίδα στο Facebook https://www.facebook.com/@thanos.kyprou/?locale=el_GR

Του Δρ Θάνου Ασκητή για Facebook https://www.facebook.com/Dr.Thanos.Askitis/?locale=el_GR

Instagram https://www.instagram.com/thanos_askitis/?hl=el

TikTok https://www.tiktok.com/@draskitis

YouTube https://whttps://www.youtube.com/@thanosaskitis6425ww.youtube.com/@thanosaskitis6425

O αριθμός της Συμβουλευτικής Γραμμής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας: +30 210 7 79 79 79