Ο θυμός αποτελεί ένα από τα πιο παρεξηγημένα ανθρώπινα συναισθήματα. Στη σύγχρονη κοινωνία, συχνά βιώνεται ως απειλή, ως αδυναμία ελέγχου ή ως πρόδρομος βίαιων συμπεριφορών. Κι όμως, ο θυμός είναι πρωτίστως μια φυσική και προσαρμοστική αντίδραση, βαθιά συνδεδεμένη με το ένστικτο της επιβίωσης και τη λειτουργία μάχης ή φυγής. Το πρόβλημα δεν είναι ο θυμός καθαυτός, αλλά ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται, διοχετεύεται και τελικά υπερβαίνεται.

Ζούμε σε μια εποχή αυξημένων απαιτήσεων. Ζητείται από εμάς παράλληλα να έχουμε επαγγελματική σταθερότητα, κοινωνική αποδοχή, συναισθηματική πληρότητα, λειτουργική συντροφικότητα και ενεργό γονεϊκό ρόλο. Ταυτόχρονα, ο σύγχρονος τρόπος ζωής, το life style, η μίμηση προτύπων επιτυχίας, ο καταναλωτισμός, η προβολή, η νεανικότητα και η εξιδανίκευση της εικόνας, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Όταν αυτές δεν εκπληρώνονται, γεννούν ματαίωση, αίσθημα αδικίας και τελικά θυμό.

Δεν είναι τυχαίο ότι μιλάμε πλέον για μια θυμωμένη κοινωνία. Ο δικαιωματισμός, ο κυνισμός, η έλλειψη ενσυναίσθησης και η πνευματική «φτώχεια» λειτουργούν ως επιταχυντές. Τα μέσα επικοινωνίας και το διαδίκτυο, αντί να γεφυρώνουν, συχνά πολώνουν. Η επιθετική γλώσσα, η δημόσια απαξίωση και η απουσία ουσιαστικού διαλόγου καλλιεργούν ένα περιβάλλον όπου ο θυμός κανονικοποιείται.

Ο θυμός, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Αριστοτέλης, δεν είναι δύσκολο να προκύψει. Δύσκολο είναι να εκφραστεί με το σωστό τρόπο, τη σωστή στιγμή και για τη σωστή αιτία. Η έκφρασή του ξεκινά ήδη από τη βρεφική ηλικία και εξελίσσεται σταδιακά, επηρεαζόμενη από ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά, το οικογενειακό περιβάλλον, την ύπαρξη ή μη βίας και παραμέλησης στην παιδική ηλικία, αλλά και από το ευρύτερο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο.

Στην κλινική πράξη αναγνωρίζουμε τρεις βασικές μορφές θυμού: τον εγωκεντρικό, που σχετίζεται με την εγωπάθεια, τον κοινωνικό, που στρέφεται προς το σύστημα, και τον διαπροσωπικό, που εκδηλώνεται μέσα στις σχέσεις. Ο θυμός μπορεί να είναι αυτομομφικός ή ετερομομφικός, ακόμη και θετικά παρεμβατικός, όταν οδηγεί σε όρια και διεκδίκηση. Όταν όμως υπερβαίνει τη λειτουργικότητά του, μετατρέπεται σε οργή και, ενίοτε, σε βία.

Η βία δεν γεννιέται στο κενό. Τροφοδοτείται από την έλλειψη συναισθηματικής σύνδεσης με τον εαυτό και τους άλλους, από την απουσία ορίων, από την εξοικείωση μέσω παρατήρησης και μίμησης. Στις διαπροσωπικές σχέσεις, ο θυμός παίρνει πολλά πρόσωπα: κακή επικοινωνία, ζήλια, αδιαφορία, απόρριψη, επίκριση, σεξουαλικά προβλήματα, δυσκολία στη διαχείριση των παιδιών. Ιδιαίτερα επιβαρυντικός είναι ο ρόλος του αλκοόλ, το οποίο διπλασιάζει την πιθανότητα σωματικής ενδοοικογενειακής βίας.

Ο θυμός, όταν δεν βρίσκει λόγο και όριο, μας οδηγεί στη σιωπή. Και η σιωπή, όταν συσσωρεύει απωθημένο θυμό, γίνεται εκρηκτική. Η πρόκληση για τον σύγχρονο άνθρωπο δεν είναι να εξαλείψει τον θυμό του, αλλά να τον κατανοήσει, να τον επεξεργαστεί και να τον μετατρέψει σε εργαλείο αυτογνωσίας, επικοινωνίας και ψυχικής ανθεκτικότητας.

Δρ Θάνος Ασκητής

Ψυχίατρος – Σεξολόγος
Πρόεδρος του Ιατρικού Κέντρου Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας Λευκωσίας

Social media:

Του Ιατρικού Κέντρου Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας για το επίσημο site https://www.askitis.cy/ και για τη σελίδα στο Facebook https://www.facebook.com/@thanos.kyprou/?locale=el_GR

Του Δρ Θάνου Ασκητή για Facebook https://www.facebook.com/Dr.Thanos.Askitis/?locale=el_GR

Instagram https://www.instagram.com/thanos_askitis/?hl=el

TikTok https://www.tiktok.com/@draskitis

YouTube https://whttps://www.youtube.com/@thanosaskitis6425ww.youtube.com/@thanosaskitis6425

O αριθμός της Συμβουλευτικής Γραμμής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας: +30 210 7 79 79 79