Πίσω από έναν λογαριασμό, μια αγορά ή μια διαφωνία για τα έξοδα, μπορεί να κρύβονται πολύ περισσότερα από αριθμούς. Μπορεί να κρύβονται ανάγκες για ασφάλεια, φόβοι, προσδοκίες, ανισορροπίες και, κυρίως, η ανάγκη να νιώθουμε ότι ο άνθρωπός μας μάς καταλαβαίνει.

Υπάρχουν συζητήσεις που ξεκινούν από το πόσο κόστισε ένα δείπνο και καταλήγουν στο αν ο ένας υπολογίζει τον άλλον. Διαφωνίες για το ενοίκιο, τις διακοπές, τις αποταμιεύσεις ή μια αυθόρμητη αγορά μπορούν, μέσα σε λίγα λεπτά, να μετατραπούν σε έναν βαθύτερο συναισθηματικό καβγά. Μήπως τελικά, όταν δύο άνθρωποι μαλώνουν για τα χρήματα, δεν μαλώνουν πάντοτε μόνο για τα χρήματα;

Το χρήμα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας και επηρεάζει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε τη ζωή μας, σχεδιάζουμε το μέλλον και αντιλαμβανόμαστε την ασφάλεια. Παράλληλα, συνδέεται με προσωπικές αξίες, βιώματα και πεποιθήσεις που συχνά διαμορφώνονται πολύ πριν από την έναρξη μιας ερωτικής σχέσης. Γι’ αυτό και η οικονομική διαχείριση δεν είναι απλώς ένα πρακτικό ζήτημα για τα ζευγάρια. Είναι και ένα πεδίο στο οποίο συναντώνται δύο διαφορετικοί κόσμοι.

Δύο άνθρωποι, δύο διαφορετικές ιστορίες γύρω από το χρήμα

Ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με τα χρήματα δεν διαμορφώνεται στο κενό. Επηρεάζεται από το οικογενειακό περιβάλλον, τις οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώσαμε, τις εμπειρίες στέρησης ή αφθονίας, αλλά και από όσα παρατηρήσαμε στις σχέσεις των γονιών μας.

Για κάποιον, η αποταμίευση μπορεί να σημαίνει υπευθυνότητα και προστασία από το απρόβλεπτο. Για κάποιον άλλον, η δυνατότητα να ξοδεύει για εμπειρίες, ταξίδια και απολαύσεις μπορεί να αποτελεί βασικό τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την ποιότητα ζωής. Ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται ηρεμία όταν γνωρίζει πού πηγαίνει κάθε ευρώ, ενώ ένας άλλος να βιώνει την ίδια ανάγκη ελέγχου ως περιορισμό της ελευθερίας του.

Καμία από αυτές τις στάσεις δεν είναι από μόνη της προβληματική. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν ο καθένας θεωρεί τη δική του προσέγγιση αυτονόητη και αντιμετωπίζει την αντίθετη ως ένδειξη ανευθυνότητας, ανωριμότητας ή έλλειψης ενδιαφέροντος.

Τότε, η συζήτηση παύει να αφορά το πώς θα οργανωθούν καλύτερα τα οικονομικά του ζευγαριού και μετατρέπεται σε μια προσπάθεια να αποδειχθεί ποιος έχει δίκιο.

Οι νέοι άνθρωποι και η οικονομική πραγματικότητα των σχέσεων

Για τα νέα ζευγάρια, η διαχείριση των χρημάτων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συχνά συμπίπτει με μια περίοδο σημαντικών μεταβάσεων: την επαγγελματική αποκατάσταση, την οικονομική ανεξαρτησία, τη συγκατοίκηση, τη δημιουργία κοινών στόχων και τον σχεδιασμό ενός κοινού μέλλοντος.

Η επιθυμία για συντροφικότητα συνυπάρχει με την ανάγκη να διατηρήσει ο καθένας την αυτονομία του. Ταυτόχρονα, η πραγματικότητα του αυξημένου κόστους ζωής, της στεγαστικής επιβάρυνσης και της εργασιακής αβεβαιότητας μπορεί να κάνει τις οικονομικές αποφάσεις πιο φορτισμένες.

Ποιος θα πληρώνει το ενοίκιο; Θα μοιράζονται τα έξοδα ισόποσα ή ανάλογα με το εισόδημα; Είναι δίκαιο ο ένας να καλύπτει περισσότερα όταν αμείβεται καλύτερα; Τι συμβαίνει όταν ο ένας θέλει να αποταμιεύσει, ενώ ο άλλος δυσκολεύεται να στερηθεί όσα θεωρεί σημαντικά για την καθημερινότητά του;

Αυτά τα ερωτήματα δεν έχουν μία απάντηση που να ταιριάζει σε όλα τα ζευγάρια. Έχουν, όμως, ανάγκη από ειλικρινή συζήτηση, αμοιβαίο σεβασμό και μια κοινή αντίληψη για το τι σημαίνει δικαιοσύνη μέσα στη σχέση.

Η ισότητα, άλλωστε, δεν ταυτίζεται πάντοτε με την αριθμητική ισομοιρασιά. Όταν οι οικονομικές δυνατότητες των δύο συντρόφων διαφέρουν σημαντικά, η απαίτηση να συνεισφέρουν ακριβώς το ίδιο ποσό μπορεί να δημιουργεί δυσανάλογη επιβάρυνση στον έναν. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μοιράζονται τα έξοδα στη μέση, αλλά αν ο τρόπος με τον οποίο τα μοιράζονται είναι βιώσιμος, συμφωνημένος και δίκαιος και για τους δύο.

Όταν το χρήμα γίνεται μέτρο αγάπης

Ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία στις οικονομικές συγκρούσεις είναι η σύνδεση των χρημάτων με την αγάπη και το ενδιαφέρον.

Για ορισμένους ανθρώπους, το να προσφέρουν οικονομικά αποτελεί τρόπο φροντίδας. Το να πληρώσουν ένα γεύμα, να οργανώσουν ένα ταξίδι ή να αναλάβουν ένα έξοδο μπορεί να είναι μια αυθόρμητη έκφραση τρυφερότητας. Για άλλους, η οικονομική συνεισφορά συνδέεται περισσότερο με την αίσθηση ευθύνης και τη δίκαιη κατανομή των υποχρεώσεων.

Οι διαφορετικές αυτές αντιλήψεις μπορεί να δημιουργήσουν παρεξηγήσεις. Ο ένας ενδέχεται να αισθάνεται ότι προσφέρει διαρκώς χωρίς να αναγνωρίζεται η προσπάθειά του, ενώ ο άλλος να νιώθει ότι η οικονομική συνεισφορά χρησιμοποιείται ως μέσο πίεσης ή ως επιχείρημα υπεροχής.

Το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα στο ποιος πληρώνει περισσότερο, αλλά στο νόημα που αποδίδεται σε αυτή την πράξη.

Η αγάπη δεν αποδεικνύεται αποκλειστικά με χρήματα. Ούτε, όμως, σημαίνει ότι οι οικονομικές ανάγκες πρέπει να παραμερίζονται στο όνομα του συναισθήματος. Μια ώριμη σχέση χρειάζεται να μπορεί να αναγνωρίζει τόσο την ανάγκη για προσφορά όσο και την ανάγκη για οικονομική ασφάλεια και αυτονομία.

Η αόρατη δύναμη των χρημάτων μέσα στη σχέση

Τα χρήματα μπορούν να επηρεάσουν και την ισορροπία δύναμης ανάμεσα στους συντρόφους. Όταν ο ένας διαθέτει σημαντικά μεγαλύτερο εισόδημα ή ελέγχει αποκλειστικά την πρόσβαση στους κοινούς πόρους, ενδέχεται να δημιουργηθεί μια σχέση εξάρτησης, ιδιαίτερα όταν ο άλλος δεν έχει ουσιαστική δυνατότητα οικονομικής αυτονομίας.

Η οικονομική ανισότητα δεν οδηγεί αναγκαστικά σε προβληματικές σχέσεις. Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή όταν συνοδεύεται από υποτίμηση, έλεγχο, απαίτηση λογοδοσίας για κάθε μικρή αγορά ή χρήση των χρημάτων ως μέσου τιμωρίας και περιορισμού.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν μιλάμε απλώς για διαφορετικές οικονομικές συνήθειες. Μπορεί να πρόκειται για μια δυναμική οικονομικού ελέγχου που περιορίζει την ελευθερία του ενός συντρόφου.

Η δυνατότητα να εργάζεται κανείς, να συμμετέχει στις αποφάσεις και να έχει πρόσβαση σε πόρους δεν αφορά μόνο την πρακτική διαχείριση της καθημερινότητας. Συνδέεται και με την αξιοπρέπεια, την αυτοδιάθεση και την αίσθηση ότι παραμένει ισότιμο μέλος της σχέσης.

Και η ερωτική ζωή πού βρίσκεται μέσα σε όλα αυτά;

Η οικονομική ένταση δεν παραμένει πάντοτε έξω από την κρεβατοκάμαρα. Όταν οι σύντροφοι βιώνουν διαρκές άγχος, αδικία ή συναισθηματική απομάκρυνση, είναι πιθανό να επηρεαστούν η οικειότητα, η επικοινωνία και η σεξουαλική τους επιθυμία.

Το χρόνιο στρες μπορεί να δυσκολέψει τη χαλάρωση και τη συναισθηματική διαθεσιμότητα, ενώ οι επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις μπορεί να μειώσουν την αίσθηση εγγύτητας και ασφάλειας που ευνοεί την ερωτική σύνδεση.

Επιπλέον, όταν ο ένας σύντροφος αισθάνεται ότι αξιολογείται διαρκώς, ότι χρωστά ή ότι πρέπει να ανταποδώσει οικονομικά όσα λαμβάνει, η σχέση κινδυνεύει να αποκτήσει έναν χαρακτήρα συναλλαγής. Η φροντίδα μετατρέπεται σε υποχρέωση και η τρυφερότητα μπορεί να επισκιαστεί από την ανάγκη για ανταπόδοση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε οικονομική διαφωνία οδηγεί σε σεξουαλικά προβλήματα. Σημαίνει, όμως, ότι η ποιότητα της συντροφικής σχέσης, η συναισθηματική ασφάλεια και η διαχείριση του στρες αποτελούν παράγοντες που αξίζει να λαμβάνονται υπόψη όταν ένα ζευγάρι απομακρύνεται.

Πώς μπορούν τα ζευγάρια να μιλούν διαφορετικά για τα χρήματα;

Η λύση δεν βρίσκεται στο να συμφωνούν οι δύο σύντροφοι σε όλα. Βρίσκεται στο να μπορούν να διαφωνούν χωρίς να ακυρώνουν ο ένας τον άλλον.

Μερικά ουσιαστικά βήματα είναι:

• Να συζητούν πριν προκύψει η σύγκρουση. Οι προσδοκίες για τα έξοδα, την αποταμίευση και την οικονομική συνεισφορά είναι προτιμότερο να εκφράζονται εγκαίρως, αντί να αναδύονται μέσα από θυμό ή απογοήτευση.

• Να αναγνωρίζουν τι κρύβεται πίσω από τη διαφωνία. Πίσω από την επιμονή στην αποταμίευση μπορεί να υπάρχει φόβος για το μέλλον. Πίσω από την επιθυμία για περισσότερες κοινές εμπειρίες μπορεί να υπάρχει ανάγκη για σύνδεση και χαρά.

• Να διαμορφώνουν ένα κοινό, ρεαλιστικό πλαίσιο. Ένας προϋπολογισμός που λαμβάνει υπόψη τα εισοδήματα, τις υποχρεώσεις και τις προσωπικές ανάγκες μπορεί να περιορίσει τις παρεξηγήσεις, χωρίς να καταργεί την αυτονομία του καθενός.

• Να αποφεύγουν την ηθική αξιολόγηση. Οι χαρακτηρισμοί όπως «σπάταλος», «τσιγκούνης» ή «ανεύθυνος» σπάνια βοηθούν στην επίλυση του προβλήματος. Είναι πιο χρήσιμο να περιγράφουν τι τους δυσκολεύει και τι χρειάζονται.

• Να διατηρούν την αμοιβαιότητα και τον σεβασμό. Η οικονομική συνεισφορά δεν πρέπει να γίνεται μέσο ελέγχου, ούτε οι οικονομικές δυσκολίες αφορμή για ντροπή ή ταπείνωση.

Όταν οι συγκρούσεις επαναλαμβάνονται, αποκτούν έντονο συναισθηματικό φορτίο ή συνδέονται με βαθύτερα προβλήματα εμπιστοσύνης και επικοινωνίας, η βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να αναγνωριστούν τα μοτίβα της σχέσης και να αναζητηθούν διαφορετικοί τρόποι επικοινωνίας.

Τελικά, τι αποκαλύπτουν τα χρήματα για τη σχέση μας;

Εκεί, ανάμεσα στην οικονομική πραγματικότητα και στη συναισθηματική εγγύτητα, αρχίζει να διαμορφώνεται μια σχέση στην οποία το χρήμα έχει τη θέση που του αναλογεί: αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της κοινής ζωής, αλλά δεν γίνεται το μέτρο της αγάπης, της αξίας ή της δύναμης κανενός από τους δύο.

Δρ Θάνος Ασκητής

Ψυχίατρος – Σεξολόγος
Πρόεδρος του Ιατρικού Κέντρου Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας Λευκωσίας

Social media:

Του Ιατρικού Κέντρου Ψυχικής & Σεξουαλικής Υγείας για το επίσημο site https://www.askitis.cy/ και για τη σελίδα στο Facebook https://www.facebook.com/@thanos.kyprou/?locale=el_GR

Του Δρ Θάνου Ασκητή για Facebook https://www.facebook.com/Dr.Thanos.Askitis/?locale=el_GR

Instagram https://www.instagram.com/thanos_askitis/?hl=el

TikTok https://www.tiktok.com/@draskitis

YouTube https://whttps://www.youtube.com/@thanosaskitis6425ww.youtube.com/@thanosaskitis6425

O αριθμός της Συμβουλευτικής Γραμμής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας: +30 210 7 79 79 79