ΚΛΕΙΣΙΜΟ
Loading...

Θρόμβωση στις γυναίκες: οι 3 περίοδοι της ζωής που αυξάνουν τον κίνδυνο

Γυναίκα

Επιμέλεια κειμένου: Ελεονώρα Μαρία Βλαδιμήρου

Η θρόμβωση δεν αφορά μόνο τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους. Μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε νεαρές, κατά τα άλλα υγιείς γυναίκες. Η εγκυμοσύνη, η λήψη αντισυλληπτικών και ορισμένες ορμονικές θεραπείες κατά την εμμηνόπαυση μπορούν να επηρεάσουν την πήξη του αίματος. Πότε αυξάνεται ο κίνδυνος και ποια συμπτώματα δεν πρέπει ποτέ να αγνοήσεις;

Η θρόμβωση συχνά αντιμετωπίζεται ως μια κατάσταση που αφορά κυρίως ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας ή όσους αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας.

Στην πραγματικότητα, όμως, μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμη και σε άτομα χωρίς γνωστά προβλήματα υγείας.

Στις γυναίκες υπάρχει μια επιπλέον ιδιαιτερότητα: οι ορμονικές μεταβολές και ορισμένες θεραπευτικές επιλογές μπορούν να επηρεάσουν την πιθανότητα σχηματισμού θρόμβων.

Η εγκυμοσύνη, η περίοδος μετά τον τοκετό, η χρήση αντισυλληπτικών που περιέχουν οιστρογόνα και η ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες πρέπει να φοβούνται αυτές τις φυσιολογικές φάσεις της ζωής τους. Σημαίνει, όμως, ότι είναι σημαντικό να γνωρίζουν τους προσωπικούς τους παράγοντες κινδύνου και να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα προειδοποιητικά συμπτώματα.

Τι είναι η θρόμβωση και γιατί μπορεί να γίνει επικίνδυνη;

Η θρόμβωση είναι ο σχηματισμός ενός θρόμβου, δηλαδή ενός πήγματος αίματος, στο εσωτερικό ενός αιμοφόρου αγγείου.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η πήξη του αίματος αποτελεί έναν απαραίτητο προστατευτικό μηχανισμό που σταματά την αιμορραγία όταν τραυματιζόμαστε.

Όταν όμως ένας θρόμβος σχηματίζεται μέσα σε ένα αγγείο χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη ανάγκη, μπορεί να εμποδίσει τη φυσιολογική κυκλοφορία του αίματος.

Ανάλογα με το αγγείο στο οποίο δημιουργείται, διακρίνουμε δύο βασικές κατηγορίες.

Φλεβική θρόμβωση

Εμφανίζεται στις φλέβες, συχνότερα στις βαθιές φλέβες των κάτω άκρων, και ονομάζεται εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση.

Η σοβαρότερη επιπλοκή της είναι η πνευμονική εμβολή, όταν ένα τμήμα του θρόμβου αποσπάται, μεταφέρεται μέσω της κυκλοφορίας και φράζει κάποια αρτηρία στους πνεύμονες.

Αρτηριακή θρόμβωση

Εμφανίζεται στις αρτηρίες, οι οποίες μεταφέρουν αίμα από την καρδιά προς τα όργανα και τους ιστούς.

Μπορεί να διακόψει την παροχή αίματος σε ζωτικά όργανα και να οδηγήσει, για παράδειγμα, σε έμφραγμα του μυοκαρδίου ή ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Οι ορμονικοί παράγοντες που εξετάζουμε στη συνέχεια συνδέονται κυρίως με τον κίνδυνο φλεβικής θρομβοεμβολής.

Ποια είναι τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοήσεις;

Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η θρόμβωση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές.

Συμπτώματα θρόμβωσης στο πόδι

Η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση μπορεί να προκαλέσει:

  • Ξαφνικό πρήξιμο, συνήθως στο ένα πόδι.
  • Πόνο ή ευαισθησία, συχνά στη γάμπα.
  • Αίσθημα κράμπας ή βάρους.
  • Τοπική αύξηση της θερμοκρασίας του δέρματος.
  • Ερυθρότητα ή αλλαγή στο χρώμα του δέρματος.

Ωστόσο, δεν εμφανίζουν όλοι οι ασθενείς τα ίδια συμπτώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η θρόμβωση μπορεί να είναι σχεδόν ασυμπτωματική.

Συμπτώματα πνευμονικής εμβολής

Εάν ένας θρόμβος μεταφερθεί στους πνεύμονες, μπορεί να εμφανιστούν:

  • Ξαφνική δύσπνοια.
  • Οξύς πόνος στο στήθος, που μπορεί να επιδεινώνεται με την αναπνοή.
  • Ταχυκαρδία.
  • Βήχας, μερικές φορές με αίμα.
  • Ζάλη, έντονη αδυναμία ή λιποθυμία.

Η ξαφνική δύσπνοια, ο έντονος πόνος στο στήθος ή η λιποθυμία απαιτούν επείγουσα ιατρική βοήθεια. Στην Κύπρο και στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση μπορείς να καλέσεις το 112.

Αν εμφανιστεί ξαφνικό πρήξιμο ή πόνος στο ένα πόδι, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση, ακόμη κι αν δεν υπάρχουν αναπνευστικά συμπτώματα.

Γιατί δημιουργούνται θρόμβοι;

Ο σχηματισμός θρόμβων συνδέεται συνήθως με τρεις βασικούς μηχανισμούς: την επιβράδυνση της κυκλοφορίας του αίματος, τη βλάβη στο εσωτερικό των αγγείων και την αυξημένη τάση του αίματος να πήζει.

Οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:

  • Παρατεταμένη ακινησία, όπως μετά από χειρουργείο, νοσηλεία ή πολύωρο ταξίδι.
  • Σοβαρούς τραυματισμούς και χειρουργικές επεμβάσεις.
  • Προηγούμενο επεισόδιο θρόμβωσης.
  • Κληρονομικές ή επίκτητες διαταραχές της πήξης, γνωστές ως θρομβοφιλίες.
  • Παχυσαρκία.
  • Προχωρημένη ηλικία.
  • Ενεργό καρκίνο και ορισμένες αντικαρκινικές θεραπείες.
  • Εγκυμοσύνη και λοχεία.
  • Χρήση ορισμένων ορμονικών σκευασμάτων.

Το κάπνισμα αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου και αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν συνδυάζεται με αντισυλληπτικά που περιέχουν οιστρογόνα.

1. Εγκυμοσύνη και λοχεία: πότε ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος;

Η εγκυμοσύνη αποτελεί μία από τις περιόδους κατά τις οποίες αυξάνεται φυσιολογικά η τάση του αίματος να πήζει.

Πρόκειται για έναν προστατευτικό μηχανισμό του οργανισμού, ο οποίος βοηθά στον περιορισμό της αιμορραγίας κατά τον τοκετό.

Ωστόσο, αυτή η αλλαγή αυξάνει και την πιθανότητα σχηματισμού ανεπιθύμητων θρόμβων.

Σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, η εγκυμοσύνη αυξάνει τον κίνδυνο φλεβικής θρομβοεμβολής περίπου 4 έως 5 φορές, συγκριτικά με γυναίκες που δεν είναι έγκυες.

Ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος μετά τον τοκετό.

Ιδιαίτερα οι πρώτες έξι εβδομάδες της λοχείας αποτελούν περίοδο αυξημένης προσοχής, με ορισμένες εκτιμήσεις να δείχνουν ότι ο σχετικός κίνδυνος μπορεί να είναι περίπου 20 φορές υψηλότερος σε σχέση με γυναίκες που δεν κυοφορούν.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Κατά την εγκυμοσύνη αυξάνεται η δραστηριότητα ορισμένων παραγόντων πήξης, ενώ η αναπτυσσόμενη μήτρα μπορεί να πιέζει τις φλέβες της πυέλου και να επιβραδύνει την επιστροφή του αίματος από τα πόδια.

Παράλληλα, ο τοκετός, ιδιαίτερα όταν πραγματοποιείται με καισαρική τομή, μπορεί να προσθέσει επιπλέον παράγοντες κινδύνου.

Η πιθανότητα θρόμβωσης αυξάνεται περισσότερο όταν συνυπάρχουν παχυσαρκία, προηγούμενο επεισόδιο θρόμβωσης, γνωστή θρομβοφιλία ή παρατεταμένη ακινησία.

Παρόλο που ο σχετικός κίνδυνος αυξάνεται, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η φλεβική θρομβοεμβολή παραμένει σχετικά σπάνια επιπλοκή της εγκυμοσύνης.

2. Αντισυλληπτικά χάπια: πότε χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή;

Τα συνδυασμένα ορμονικά αντισυλληπτικά, τα οποία περιέχουν οιστρογόνο και προγεσταγόνο, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο φλεβικής θρόμβωσης.

Τα οιστρογόνα επηρεάζουν τη λειτουργία του συστήματος πήξης, αυξάνοντας την πιθανότητα σχηματισμού θρόμβων σε ορισμένες γυναίκες.

Ωστόσο, ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλα τα αντισυλληπτικά ούτε για όλες τις γυναίκες.

Εξαρτάται από τη σύνθεση του σκευάσματος, τη δόση του οιστρογόνου και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου.

Για παράδειγμα, μια γυναίκα με ιστορικό θρόμβωσης ή γνωστή θρομβοφιλία μπορεί να χρειάζεται διαφορετική αντισυλληπτική επιλογή.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης όταν συνυπάρχουν παχυσαρκία, κάπνισμα ή παρατεταμένη ακινησία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν έχουν όλες οι μέθοδοι αντισύλληψης τον ίδιο θρομβωτικό κίνδυνο.

Οι μέθοδοι που περιέχουν μόνο προγεσταγόνο, όπως ορισμένα ενδομήτρια συστήματα και χάπια, συνήθως δεν παρουσιάζουν τον ίδιο κίνδυνο με τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά που περιέχουν οιστρογόνα.

Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, σε συνεργασία με τον γυναικολόγο.

3. Εμμηνόπαυση και ορμονική θεραπεία: τι πρέπει να γνωρίζεις;

Κατά την εμμηνόπαυση, πολλές γυναίκες αντιμετωπίζουν συμπτώματα όπως εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις και διαταραχές ύπνου.

Η ορμονική θεραπεία μπορεί να προσφέρει σημαντική ανακούφιση όταν υπάρχει κατάλληλη ιατρική ένδειξη.

Ωστόσο, η μορφή χορήγησης των οιστρογόνων έχει σημασία για τον κίνδυνο θρόμβωσης.

Η από του στόματος ορμονική θεραπεία με οιστρογόνα έχει συσχετιστεί με περίπου διπλάσιο έως τριπλάσιο σχετικό κίνδυνο φλεβικής θρομβοεμβολής σε ορισμένες μελέτες, ανάλογα με το σκεύασμα και τα χαρακτηριστικά των γυναικών.

Αντίθετα, η διαδερμική χορήγηση, μέσω επιθεμάτων ή γέλης, φαίνεται να συνδέεται με χαμηλότερο θρομβωτικό κίνδυνο.

Αυτό πιθανότατα σχετίζεται με το γεγονός ότι τα οιστρογόνα που λαμβάνονται από το στόμα περνούν πρώτα από το ήπαρ, όπου μπορούν να επηρεάσουν περισσότερο την παραγωγή παραγόντων πήξης.

Η διαδερμική χορήγηση παρακάμπτει σε μεγάλο βαθμό αυτή την αρχική ηπατική επίδραση.

Τα δεδομένα αυτά δεν σημαίνουν ότι η διαδερμική θεραπεία είναι απολύτως ακίνδυνη ή κατάλληλη για όλες τις γυναίκες.

Η επιλογή της ορμονικής θεραπείας πρέπει να βασίζεται στο ατομικό ιστορικό, στην ηλικία, στα συμπτώματα και στους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου.

Πώς επηρεάζουν τα οιστρογόνα την πήξη του αίματος;

Τα οιστρογόνα συμμετέχουν σε πολλές φυσιολογικές λειτουργίες του γυναικείου οργανισμού.

Όταν όμως χορηγούνται εξωγενώς, ιδιαίτερα από το στόμα, μπορούν να μεταβάλουν την ισορροπία μεταξύ των μηχανισμών που δημιουργούν θρόμβους και εκείνων που περιορίζουν τον σχηματισμό τους.

Συγκεκριμένα, μπορούν να επηρεάσουν:

Τους παράγοντες πήξης

Η λήψη οιστρογόνων μπορεί να αυξήσει τη δραστηριότητα ορισμένων πρωτεϊνών που συμμετέχουν στον μηχανισμό της πήξης, όπως το ινωδογόνο και συγκεκριμένοι παράγοντες πήξης.

Τους φυσικούς αντιπηκτικούς μηχανισμούς

Ο οργανισμός διαθέτει φυσικά συστήματα που περιορίζουν την υπερβολική πήξη, όπως η πρωτεΐνη S και η αντιθρομβίνη.

Ορισμένα ορμονικά σκευάσματα μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία αυτών των μηχανισμών και να αυξήσουν την αντίσταση στην ενεργοποιημένη πρωτεΐνη C.

Την ισορροπία της αιμόστασης

Το συνολικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια κατάσταση αυξημένης πηκτικότητας, κατά την οποία το αίμα έχει μεγαλύτερη τάση να σχηματίζει θρόμβους.

Η επίδραση αυτή διαφέρει ανάλογα με το είδος του οιστρογόνου, τη δόση, τον τρόπο χορήγησης και τη σύνθεση του ορμονικού σκευάσματος.

Δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα που λαμβάνει οιστρογόνα θα εμφανίσει θρόμβωση.

Σημαίνει, όμως, ότι η χρήση τους χρειάζεται προσεκτική εκτίμηση όταν υπάρχουν επιπλέον παράγοντες κινδύνου.

Ποιοι παράγοντες αυξάνουν ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο;

Ο κίνδυνος θρόμβωσης δεν εξαρτάται μόνο από τις ορμόνες.

Μπορεί να αυξηθεί σημαντικά όταν συνυπάρχουν περισσότεροι από ένας επιβαρυντικοί παράγοντες.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται γυναίκες με:

  • Προηγούμενο επεισόδιο φλεβικής θρόμβωσης ή πνευμονικής εμβολής.
  • Γνωστή κληρονομική ή επίκτητη θρομβοφιλία.
  • Ισχυρό οικογενειακό ιστορικό θρόμβωσης.
  • Παχυσαρκία.
  • Παρατεταμένη ακινησία ή πρόσφατο μεγάλο χειρουργείο.
  • Ενεργό καρκίνο.
  • Μεγαλύτερη ηλικία.
  • Ορισμένα χρόνια νοσήματα που αυξάνουν τον θρομβωτικό κίνδυνο.

Το κάπνισμα αποτελεί επίσης ιδιαίτερα σημαντικό παράγοντα κατά την επιλογή συνδυασμένης ορμονικής αντισύλληψης, ειδικά μετά την ηλικία των 35 ετών.

Η παρουσία ενός παράγοντα κινδύνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα εμφανιστεί θρόμβωση. Ωστόσο, ο συνδυασμός περισσότερων παραγόντων μπορεί να μεταβάλει σημαντικά τη συνολική εκτίμηση κινδύνου.

Πώς μπορεί μια γυναίκα να προστατευτεί;

Η πρόληψη ξεκινά από τη γνώση των προσωπικών παραγόντων κινδύνου.

Πριν από την έναρξη αντισυλληπτικής ή ορμονικής θεραπείας, είναι σημαντικό να ενημερώνεται ο γιατρός για τυχόν προηγούμενα επεισόδια θρόμβωσης, οικογενειακό ιστορικό και άλλα προβλήματα υγείας.

Παράλληλα, ορισμένες καθημερινές συνήθειες μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του κινδύνου:

  • Τακτική κίνηση: Απόφυγε την παρατεταμένη ακινησία και προσπάθησε να κινείσαι συχνά, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια πολύωρων ταξιδιών.
  • Διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους: Η παχυσαρκία αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για φλεβική θρόμβωση.
  • Αποφυγή καπνίσματος: Ιδιαίτερα σημαντική για τη συνολική καρδιαγγειακή υγεία και για γυναίκες που χρησιμοποιούν ορμονική αντισύλληψη.
  • Εξατομικευμένη επιλογή αντισύλληψης: Συζήτησε με τον γυναικολόγο ποια μέθοδος είναι κατάλληλη για το δικό σου ιστορικό.
  • Εκτίμηση κινδύνου στην εγκυμοσύνη: Γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο μπορεί να χρειάζονται ειδική παρακολούθηση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, προληπτική αντιπηκτική αγωγή.
  • Προσοχή μετά από χειρουργείο ή νοσηλεία: Ακολούθησε τις οδηγίες κινητοποίησης και θρομβοπροφύλαξης που δίνει η ιατρική ομάδα.

Δεν χρειάζονται όλες οι γυναίκες προληπτικές εξετάσεις θρομβοφιλίας πριν από τη λήψη αντισυλληπτικών. Ο έλεγχος αποφασίζεται εξατομικευμένα, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις.

Η γνώση του προσωπικού κινδύνου μπορεί να κάνει τη διαφορά

Η θρόμβωση μπορεί να εμφανιστεί σε άντρες και γυναίκες, όμως οι γυναίκες αντιμετωπίζουν ορισμένους επιπλέον παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με την αναπαραγωγική τους ζωή και τη χρήση ορμονικών θεραπειών.

Η εγκυμοσύνη, η λοχεία, η αντισύλληψη με οιστρογόνα και η ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση αποτελούν περιόδους ή καταστάσεις στις οποίες χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες φάσεις της ζωής είναι επικίνδυνες για όλες τις γυναίκες ή ότι οι ορμονικές θεραπείες πρέπει να αποφεύγονται γενικευμένα.

Σημαίνει ότι οι αποφάσεις χρειάζεται να λαμβάνονται με βάση το προσωπικό ιστορικό, τους πραγματικούς κινδύνους και τα αναμενόμενα οφέλη.

Το σημαντικότερο είναι να γνωρίζεις πότε αυξάνεται ο κίνδυνος, να μην αγνοείς τα προειδοποιητικά συμπτώματα και να συζητάς με τον γιατρό σου πριν από κάθε σημαντική ορμονική θεραπεία.

 

Πηγές

Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – About Venous Thromboembolism
https://www.cdc.gov/blood-clots/about/index.html
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Pregnant? Don’t Overlook Blood Clots
https://www.cdc.gov/blood-clots/risk-factors/pregnancy.html
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Thromboembolism in Pregnancy
https://www.acog.org/clinical
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2024
https://www.cdc.gov/contraception/hcp/usmec/index.html
The Menopause Society – Hormone Therapy
https://menopause.org/patient-education/menopause-topics/hormone-therapy
National Health Service (NHS) – Deep Vein Thrombosis (DVT)
https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/
National Health Service (NHS) – Pulmonary Embolism
https://www.nhs.uk/conditions/pulmonary-embolism/

Related