Για πολλά χρόνια επικρατούσε η άποψη ότι οι ωοθήκες, μετά την εμμηνόπαυση, μετατρέπονται σε ένα σχεδόν ανενεργό όργανο, καθώς σταματούν να παράγουν ωάρια και μειώνεται σημαντικά η παραγωγή ορμονών. Νέα επιστημονικά δεδομένα, όμως, έρχονται να αλλάξουν αυτή την εικόνα, δείχνοντας ότι οι ωοθήκες μπορεί να συνεχίζουν να επιτελούν σημαντικές βιολογικές λειτουργίες ακόμη και μετά το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου.

Η έρευνα υποδεικνύει ότι οι μετεμμηνοπαυσιακές ωοθήκες δεν παραμένουν απλώς «αδρανείς», αλλά υφίστανται ενεργές μοριακές αλλαγές και ενδέχεται να αποκτούν έναν νέο ρόλο που σχετίζεται με το ανοσοποιητικό σύστημα, τη φλεγμονή και πιθανώς τη διαδικασία της γήρανσης.

Οι ωοθήκες μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να συνεχίζουν να λειτουργούν

Η βιολόγος αναπαραγωγής Φραντσέσκα Ντάνκαν από το Πανεπιστήμιο Northwestern στις Ηνωμένες Πολιτείες μελετά εδώ και χρόνια τις αλλαγές που συμβαίνουν στις ωοθήκες μετά την ολοκλήρωση της αναπαραγωγικής ζωής.

Σε μια νέα μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια, η ερευνητική ομάδα της Ντάνκαν, σε συνεργασία με επιστήμονες από άλλα αμερικανικά ερευνητικά ιδρύματα, διαπίστωσε ότι οι ωοθήκες μεγαλύτερης ηλικίας εξακολουθούν να παρουσιάζουν έντονη βιολογική δραστηριότητα.

Τα ευρήματα αυτά φαίνεται να συμφωνούν και με μια δεύτερη μελέτη της ίδιας ερευνήτριας σε 28 γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Η συγκεκριμένη έρευνα δεν έχει ακόμη περάσει από τη διαδικασία αξιολόγησης από άλλους επιστήμονες (peer review), ωστόσο έδειξε ότι οι πρωτεΐνες που παράγονται από τον ωοθηκικό ιστό διαφέρουν ανάμεσα στις ηλικιακές ομάδες.

Εάν οι ωοθήκες ήταν πραγματικά πλήρως ανενεργές μετά την εμμηνόπαυση, δεν θα αναμένονταν τέτοιες διαφορές στη λειτουργία τους.

Τι αποκάλυψε η έρευνα στα ποντίκια

Οι επιστήμονες εξέτασαν ωοθήκες από ποντίκια διαφορετικών ηλικιών: δύο, 18 και 24 μηνών. Στα ποντίκια, η αναπαραγωγική λειτουργία ολοκληρώνεται περίπου στην ηλικία των δύο ετών, γεγονός που παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες με την ανθρώπινη εμμηνόπαυση, αν και η ορμονική μεταβολή δεν είναι ακριβώς ίδια.

Οι ερευνητές ανέλυσαν τους ιστούς των ωοθηκών με σύγχρονες μοριακές τεχνικές, μεταξύ των οποίων και η αλληλούχιση RNA (RNA sequencing). Η μέθοδος αυτή επιτρέπει στους επιστήμονες να εντοπίζουν ποια γονίδια είναι ενεργά μέσα στα κύτταρα και ποιες πρωτεΐνες παράγονται.

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι λειτουργίες που σχετίζονται με την αναπαραγωγή μειώνονταν με την ηλικία. Τα μεγαλύτερα ποντίκια παρουσίαζαν λιγότερα ωοθυλάκια, ενώ υπήρχαν αλλαγές στη δομή του ιστού και στο κολλαγόνο.

Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές δεν σήμαιναν ότι οι ωοθήκες είχαν σταματήσει να λειτουργούν. Αντίθετα, φάνηκε ότι είχαν αλλάξει «ρόλο».

Από την αναπαραγωγή στην ανοσολογική λειτουργία

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης ήταν ότι οι ηλικιωμένες ωοθήκες παρουσίαζαν αυξημένη δραστηριότητα γονιδίων που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα.

Οι ερευνητές παρατήρησαν μεγαλύτερη παρουσία κυττάρων όπως:

• Τ λεμφοκύτταρα, τα οποία συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού,
• μακροφάγα, κύτταρα που απομακρύνουν νεκρά ή κατεστραμμένα κύτταρα,
• πολυπύρηνα γιγαντοκύτταρα, τα οποία σχετίζονται με φλεγμονώδεις διαδικασίες.

Σύμφωνα με την επιστημονική ομάδα, φαίνεται ότι μετά το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου οι ωοθήκες αποκτούν χαρακτηριστικά ενός ανοσολογικά ενεργού οργάνου.

Με άλλα λόγια, ενώ η κύρια αποστολή τους κατά τη διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας είναι η παραγωγή ωαρίων και ορμονών, μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να συμμετέχουν περισσότερο στη ρύθμιση της φλεγμονής και της ανοσολογικής απόκρισης.

Τι μπορεί να σημαίνουν αυτά τα ευρήματα για την υγεία των γυναικών

Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους στην κατανόηση της γήρανσης του γυναικείου οργανισμού. Η εμμηνόπαυση συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές, καθώς η μείωση των οιστρογόνων επηρεάζει πολλά συστήματα, όπως τα οστά, την καρδιά, τον μεταβολισμό και την υγεία του εγκεφάλου.

Εάν οι ωοθήκες συνεχίζουν να επηρεάζουν το ανοσοποιητικό σύστημα μετά την εμμηνόπαυση, ίσως στο μέλλον βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τη σχέση ανάμεσα στις ορμονικές αλλαγές, τη χρόνια φλεγμονή και ασθένειες που εμφανίζονται συχνότερα με την ηλικία.

Χρειάζεται περαιτέρω έρευνα

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αποτελέσματα από μελέτες σε ζώα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα στον άνθρωπο. Παρότι τα ποντίκια παρουσιάζουν αρκετές βιολογικές ομοιότητες με τους ανθρώπους, απαιτούνται περισσότερες μελέτες σε γυναίκες για να επιβεβαιωθεί ο ακριβής ρόλος των μετεμμηνοπαυσιακών ωοθηκών.

Παρόλα αυτά, τα νέα δεδομένα αμφισβητούν την παλιά αντίληψη ότι οι ωοθήκες μετά την εμμηνόπαυση είναι απλώς ένα «ανενεργό υπόλειμμα» της αναπαραγωγικής ζωής.

Αντίθετα, φαίνεται ότι μπορεί να αποτελούν ένα δυναμικό όργανο που συνεχίζει να επικοινωνεί με το υπόλοιπο σώμα και να επηρεάζει την υγεία της γυναίκας ακόμη και πολλά χρόνια μετά την τελευταία περίοδο.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Molecular Human Reproduction».

Πηγή: Science Alert