Σεξ χωρίς προφύλαξη; Τι πρέπει να κάνεις τις πρώτες 72 ώρες
Γυναίκα
Ένα προφυλακτικό που έσπασε, μια αυθόρμητη στιγμή ή μια επαφή χωρίς προστασία μπορεί να συμβεί. Το σημαντικό είναι να γνωρίζεις πώς να αντιδράσεις, ποιες εξετάσεις χρειάζονται και τι μπορείς να κάνεις εγκαίρως για να μειώσεις τον κίνδυνο μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης ή ενός σεξουαλικώς μεταδιδόμενου νοσήματος.
Μπορεί να ήταν μια καλοκαιρινή γνωριμία, μια βραδιά γεμάτη πάθος ή απλώς μια στιγμή που δεν πήγε όπως την είχες σχεδιάσει.
Ίσως δεν υπήρχε διαθέσιμο προφυλακτικό. Ίσως έσπασε κατά τη διάρκεια της επαφής. Ή μπορεί απλώς να παρασύρθηκες από τη στιγμή.
Όποιος κι αν είναι ο λόγος, το σεξ χωρίς προφύλαξη δεν είναι κάτι που πρέπει να αντιμετωπίσεις με πανικό ή ενοχές.
Χρειάζεται, όμως, να γνωρίζεις ότι η απροφύλακτη σεξουαλική επαφή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μετάδοσης σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων (ΣΜΛ), αλλά και ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης.
Το καλό νέο είναι ότι υπάρχουν συγκεκριμένα μέτρα που μπορούν να ληφθούν μετά την επαφή. Μάλιστα, ορισμένα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά όταν εφαρμόζονται μέσα στις πρώτες ώρες.
Τι να κάνεις αμέσως μετά το σεξ χωρίς προφυλακτικό
Το πρώτο που χρειάζεται είναι να αξιολογήσεις τι ακριβώς συνέβη.
Υπήρξε κολπική επαφή χωρίς προφυλακτικό; Έσπασε ή γλίστρησε το προφυλακτικό; Υπήρξε στοματική ή πρωκτική επαφή χωρίς προστασία;
Οι απαντήσεις έχουν σημασία, καθώς διαφορετικοί τύποι επαφής συνδέονται με διαφορετικούς κινδύνους.
Μπορείς να πλύνεις απαλά την εξωτερική γεννητική περιοχή με νερό, στο πλαίσιο της συνηθισμένης προσωπικής υγιεινής.
Ωστόσο, το πλύσιμο δεν αποτρέπει τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων ούτε την εγκυμοσύνη.
Αντίστοιχα, η ούρηση μετά το σεξ μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου ουρολοίμωξης σε ορισμένα άτομα, αλλά δεν προστατεύει από τον HIV, τα χλαμύδια, τη γονόρροια ή άλλες σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.
Απόφυγε τις κολπικές πλύσεις και τη χρήση αντισηπτικών μέσα στον κόλπο, καθώς μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό και να διαταράξουν τη φυσιολογική κολπική χλωρίδα.
Από εκεί και πέρα, υπάρχουν τρία σημαντικά βήματα που χρειάζεται να γνωρίζεις.
1. Αξιολόγησε άμεσα τον κίνδυνο και τις επιλογές πρόληψης
Εάν η επαφή έγινε με νέο σύντροφο ή με κάποιον του οποίου το ιστορικό δεν γνωρίζεις, είναι χρήσιμο να συζητήσετε για τυχόν προηγούμενες εξετάσεις και διαγνώσεις σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων.
Ωστόσο, ακόμη κι αν κάποιος δηλώνει ότι δεν έχει κάποιο νόσημα, αυτό δεν αποκλείει την πιθανότητα λοίμωξης.
Πολλά σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα δεν προκαλούν εμφανή συμπτώματα.
Γι’ αυτό, η αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας είναι ιδιαίτερα σημαντική, ειδικά όταν υπάρχει πιθανότητα έκθεσης στον HIV ή κίνδυνος ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης.
Αν υπάρχει πιθανότητα έκθεσης στον HIV
Υπάρχει μια προληπτική θεραπεία που ονομάζεται PEP (Post-Exposure Prophylaxis), δηλαδή προφύλαξη μετά την έκθεση.
Πρόκειται για αντιρετροϊκή αγωγή που μπορεί να μειώσει σημαντικά την πιθανότητα λοίμωξης από τον HIV, όταν χορηγηθεί εγκαίρως μετά από πιθανή έκθεση.
Η PEP πρέπει να ξεκινήσει το συντομότερο δυνατόν και οπωσδήποτε εντός 72 ωρών από την πιθανή έκθεση.
Όσο νωρίτερα ξεκινήσει, τόσο καλύτερα.
Η θεραπεία διαρκεί συνήθως 28 ημέρες και χορηγείται μετά από ιατρική αξιολόγηση του κινδύνου.
Δεν χρειάζεται να περιμένεις να μάθεις αν ο σύντροφός σου έχει HIV για να ζητήσεις επείγουσα εκτίμηση.
Εάν πιστεύεις ότι υπήρξε πιθανή έκθεση, επικοινώνησε άμεσα με τμήμα επειγόντων περιστατικών ή κατάλληλη υπηρεσία σεξουαλικής υγείας.
Αν υπάρχει κίνδυνος εγκυμοσύνης
Εάν υπήρξε κολπική επαφή χωρίς αποτελεσματική αντισύλληψη, μπορεί να χρειάζεται επείγουσα αντισύλληψη.
Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν:
- Λεβονοργεστρέλη: Χάπι επείγουσας αντισύλληψης που συνιστάται να λαμβάνεται όσο το δυνατόν συντομότερα, συνήθως εντός 72 ωρών.
- Οξική ουλιπριστάλη: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί έως 120 ώρες, δηλαδή πέντε ημέρες, μετά την επαφή.
- Σπιράλ χαλκού: Μπορεί να τοποθετηθεί από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία υγείας, συνήθως εντός πέντε ημερών, και αποτελεί την αποτελεσματικότερη μέθοδο επείγουσας αντισύλληψης.
Η κατάλληλη επιλογή εξαρτάται από τον χρόνο που έχει περάσει, το ιατρικό ιστορικό, τη χρήση άλλων φαρμάκων και άλλους παράγοντες.
Τα χάπια επείγουσας αντισύλληψης δρουν κυρίως καθυστερώντας ή εμποδίζοντας την ωορρηξία. Δεν διακόπτουν μια ήδη εγκατεστημένη εγκυμοσύνη.
Σημαντικό: Η επείγουσα αντισύλληψη δεν προστατεύει από τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.
2. Κάνε τις κατάλληλες εξετάσεις στον σωστό χρόνο
Μετά από σεξ χωρίς προφύλαξη, είναι σημαντικό να συζητήσεις με γυναικολόγο, ουρολόγο ή γιατρό σεξουαλικής υγείας ποιες εξετάσεις χρειάζονται.
Δεν υπάρχει μία εξέταση που να ανιχνεύει όλες τις λοιμώξεις, ούτε όλες μπορούν να εντοπιστούν αμέσως μετά την επαφή.
Αυτό συμβαίνει επειδή κάθε λοίμωξη έχει διαφορετική περίοδο κατά την οποία γίνεται ανιχνεύσιμη.
Χλαμύδια και γονόρροια
Τα χλαμύδια και η γονόρροια είναι δύο συχνές βακτηριακές σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.
Μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα όπως ασυνήθιστες εκκρίσεις, πόνο κατά την ούρηση ή πόνο στην περιοχή της πυέλου.
Ωστόσο, πολλές φορές δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα.
Ο έλεγχος πραγματοποιείται συνήθως με μοριακή εξέταση (NAAT), σε κατάλληλο δείγμα ούρων ή επίχρισμα από το σημείο πιθανής έκθεσης.
Εάν η εξέταση γίνει υπερβολικά νωρίς, μπορεί να χρειαστεί επανάληψη. Σε πολλές περιπτώσεις, ο έλεγχος περίπου δύο εβδομάδες μετά την επαφή είναι πιο αξιόπιστος, αν δεν υπάρχουν συμπτώματα.
Εφόσον υπάρχει λοίμωξη, η θεραπεία καθορίζεται από τον γιατρό.
Η έγκαιρη διάγνωση είναι σημαντική, καθώς τα χλαμύδια και η γονόρροια μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προκαλέσουν φλεγμονώδη νόσο της πυέλου και προβλήματα γονιμότητας.
HIV
Για τον HIV χρησιμοποιούνται διαφορετικοί τύποι εξετάσεων, με διαφορετικά χρονικά παράθυρα ανίχνευσης.
Για παράδειγμα, μια εργαστηριακή εξέταση αντιγόνου/αντισώματος τέταρτης γενιάς μπορεί συνήθως να ανιχνεύσει λοίμωξη περίπου 18 έως 45 ημέρες μετά την έκθεση.
Άλλες εξετάσεις μπορεί να χρειάζονται μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Εάν χορηγηθεί PEP, το πρόγραμμα επανελέγχου προσαρμόζεται από τον γιατρό, καθώς η προληπτική αγωγή μπορεί να επηρεάσει τον χρόνο ανίχνευσης.
Σύφιλη και ηπατίτιδες
Ανάλογα με το είδος της επαφής, το ιστορικό εμβολιασμού και τους παράγοντες κινδύνου, μπορεί να συστηθεί έλεγχος για σύφιλη, ηπατίτιδα Β ή ηπατίτιδα C.
Οι εξετάσεις αυτές μπορεί να χρειαστεί να επαναληφθούν σε μεταγενέστερο χρόνο, επειδή μια πολύ πρώιμη εξέταση ενδέχεται να μην ανιχνεύσει τη λοίμωξη.
Ειδικά για την ηπατίτιδα Β, εάν δεν υπάρχει επαρκής εμβολιαστική προστασία και η έκθεση θεωρείται σημαντική, μπορεί να χρειαστεί άμεση προληπτική αντιμετώπιση.
HPV και έρπης
Ο HPV και ο έρπης χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση.
Δεν υπάρχει γενική εξέταση αίματος που να διαγιγνώσκει αξιόπιστα μια πρόσφατη λοίμωξη από HPV, ούτε συνιστάται έλεγχος HPV αμέσως μετά από μία μεμονωμένη επαφή.
Ο προληπτικός έλεγχος για HPV και καρκίνο του τραχήλου της μήτρας γίνεται σύμφωνα με τις ηλικιακές και εθνικές κατευθυντήριες οδηγίες.
Για τον έρπη, η εξέταση από βλάβη είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν εμφανίζονται φυσαλίδες ή πληγές.
3. Έλεγξε αν είσαι εμβολιασμένη για HPV και ηπατίτιδα Β
Ο εμβολιασμός αποτελεί σημαντικό εργαλείο πρόληψης ορισμένων σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων.
Το εμβόλιο κατά του HPV
Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) είναι ιδιαίτερα συχνός και μεταδίδεται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής και της στενής επαφής δέρματος με δέρμα στην περιοχή των γεννητικών οργάνων.
Ορισμένοι τύποι του μπορούν να προκαλέσουν κονδυλώματα, ενώ άλλοι σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου, όπως του τραχήλου της μήτρας.
Το εμβόλιο κατά του HPV προσφέρει προστασία έναντι συγκεκριμένων τύπων του ιού.
Ο εμβολιασμός είναι πιο αποτελεσματικός όταν πραγματοποιείται πριν από την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας, όμως μπορεί να προσφέρει όφελος και αργότερα.
Σύμφωνα με τις οδηγίες του CDC, ο εμβολιασμός αναπλήρωσης συνιστάται έως την ηλικία των 26 ετών για όσους δεν έχουν εμβολιαστεί επαρκώς.
Για άτομα ηλικίας 27 έως 45 ετών, η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα μετά από συζήτηση με επαγγελματία υγείας.
Οι εθνικές συστάσεις και τα όρια αποζημίωσης μπορεί να διαφέρουν.
Το εμβόλιο δεν θεραπεύει μια υπάρχουσα λοίμωξη από HPV, αλλά μπορεί να προστατεύσει από τύπους του ιού στους οποίους το άτομο δεν έχει εκτεθεί.
Το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β
Η ηπατίτιδα Β μπορεί επίσης να μεταδοθεί μέσω της σεξουαλικής επαφής.
Εάν δεν γνωρίζεις αν έχεις εμβολιαστεί ή αν διαθέτεις ανοσία, συζήτησε με τον γιατρό σου αν χρειάζεται έλεγχος ή εμβολιασμός.
Σε ορισμένες περιπτώσεις πρόσφατης έκθεσης, μπορεί να χρειαστεί ειδική προφύλαξη χωρίς καθυστέρηση.
Έσπασε το προφυλακτικό με τον σταθερό σου σύντροφο;
Εάν το προφυλακτικό έσπασε κατά τη διάρκεια της επαφής με τον σταθερό σου σύντροφο, το πρώτο βήμα είναι να εξετάσετε αν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης και αν γνωρίζετε αξιόπιστα την κατάσταση της σεξουαλικής σας υγείας.
Ακόμη και σε μια σταθερή σχέση, η απουσία συμπτωμάτων δεν αποτελεί απόδειξη ότι δεν υπάρχει κάποια λοίμωξη.
Εάν υπάρχει κίνδυνος ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, μπορείς να συζητήσεις άμεσα με γυναικολόγο ή φαρμακοποιό τις διαθέσιμες επιλογές επείγουσας αντισύλληψης.
Δεν χρειάζεται να περιμένεις να δεις αν θα καθυστερήσει η περίοδός σου.
Όσο νωρίτερα αξιολογηθεί η κατάσταση, τόσο περισσότερες επιλογές μπορεί να υπάρχουν.
Εάν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης, ένα τεστ εγκυμοσύνης περίπου 21 ημέρες μετά την επαφή μπορεί να δώσει αξιόπιστη απάντηση, ακόμη κι αν έχει χρησιμοποιηθεί επείγουσα αντισύλληψη.
Τι να μην κάνεις μετά από σεξ χωρίς προφύλαξη
Υπάρχουν ορισμένες συνηθισμένες αντιδράσεις που δεν προσφέρουν πραγματική προστασία.
Μην βασίζεσαι στο πλύσιμο. Το ντους, η ούρηση και οι κολπικές πλύσεις δεν απομακρύνουν αξιόπιστα παθογόνους μικροοργανισμούς ούτε εμποδίζουν τη σύλληψη.
Μην περιμένεις να εμφανιστούν συμπτώματα. Πολλές σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις είναι ασυμπτωματικές.
Μην παίρνεις αντιβιοτικά από μόνη σου. Η προληπτική ή θεραπευτική χρήση αντιβιοτικών πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.
Μην θεωρείς ότι ένα αρνητικό τεστ την επόμενη ημέρα αποκλείει μια νέα λοίμωξη. Ο χρόνος της εξέτασης έχει καθοριστική σημασία.
Μην καθυστερείς αν υπάρχει πιθανότητα έκθεσης στον HIV. Το χρονικό όριο των 72 ωρών για την έναρξη της PEP είναι κρίσιμο.
Πώς να προστατευτείς καλύτερα στο μέλλον
Το προφυλακτικό, όταν χρησιμοποιείται σωστά και σε κάθε επαφή, μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μετάδοσης πολλών σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων και ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης.
Δεν εξαλείφει πλήρως τον κίνδυνο λοιμώξεων που μεταδίδονται και μέσω επαφής με ακάλυπτο δέρμα, όπως ο HPV και ο έρπης.
Η τακτική ενημέρωση, ο κατάλληλος προληπτικός έλεγχος και ο εμβολιασμός συμπληρώνουν την προστασία.
Για άτομα με συνεχιζόμενο αυξημένο κίνδυνο έκθεσης στον HIV, υπάρχει επίσης η δυνατότητα προφύλαξης πριν από την έκθεση, γνωστής ως PrEP, μετά από ιατρική αξιολόγηση.
Το σημαντικότερο είναι να δράσεις έγκαιρα
Μια σεξουαλική επαφή χωρίς προφύλαξη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα ακολουθήσει κάποια λοίμωξη ή ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.
Υπάρχουν, όμως, ορισμένες καταστάσεις στις οποίες ο χρόνος έχει μεγάλη σημασία.
Η επείγουσα αντισύλληψη μπορεί να χρησιμοποιηθεί έως και πέντε ημέρες μετά την επαφή, ανάλογα με τη μέθοδο, ενώ η προφύλαξη μετά από πιθανή έκθεση στον HIV πρέπει να ξεκινήσει εντός 72 ωρών.
Οι εξετάσεις για σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις χρειάζονται σωστό προγραμματισμό, καθώς διαφορετικές λοιμώξεις ανιχνεύονται σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα.
Το πιο σημαντικό δεν είναι να κατηγορήσεις τον εαυτό σου για ό,τι συνέβη, αλλά να γνωρίζεις τις επιλογές σου, να αναζητήσεις έγκαιρα ιατρική καθοδήγηση και να προστατεύσεις την υγεία σου.
Πηγές
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Preventing HIV with PEP
https://www.cdc.gov/hiv/prevention/pep.html
World Health Organization (WHO) – Emergency Contraception
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/emergency-contraception
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – STI Treatment Guidelines
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/default.htm
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Getting Tested for HIV
https://www.cdc.gov/hiv/testing/index.html
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – HPV Vaccination Recommendations
https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/hpv/hcp/recommendations.html
National Health Service (NHS) – Emergency Contraception
https://www.nhs.uk/contraception/emergency-contraception/
World Health Organization (WHO) – Sexually Transmitted Infections (STIs)
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sexually-transmitted-infections-(stis)













