Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση των πληθυσμών του κουνουπιού-τίγρη στην Ευρώπη έχει εξελιχθεί σε σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας, καθώς το συγκεκριμένο είδος αποτελεί φορέα επικίνδυνων ασθενειών. Στο πλαίσιο αυτό, η Γαλλία εφαρμόζει μια καινοτόμο στρατηγική αντιμετώπισης, η οποία βασίζεται όχι στη χρήση χημικών εντομοκτόνων, αλλά στη βιολογική καταπολέμηση του εντόμου μέσω της απελευθέρωσης στείρων αρσενικών κουνουπιών. Αν και η μέθοδος παρουσιάζει ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, το υψηλό οικονομικό κόστος και οι κανονιστικές δυσκολίες εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια για την ευρεία εφαρμογή της.

Στη Μονπελιέ, στη νότια Γαλλία, λειτουργεί μια εξειδικευμένη μονάδα όπου εκτρέφονται κάθε εβδομάδα εκατομμύρια κουνούπια.

Στόχος της παραγωγής δεν είναι η αύξηση του πληθυσμού τους, αλλά αντίθετα η σταδιακή μείωση ενός από τα πιο επίμονα και επικίνδυνα είδη κουνουπιών που έχουν εξαπλωθεί στην Ευρώπη. Η γαλλική νεοφυής επιχείρηση Terratis έχει αναπτύξει μια πρωτοποριακή μέθοδο, σύμφωνα με την οποία παράγονται μαζικά αρσενικά κουνούπια-τίγρη (Aedes albopictus), τα οποία στη συνέχεια υποβάλλονται σε ακτινοβόληση με ακτίνες Χ ώστε να καταστούν στείρα.

Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας στείρωσης, τα αρσενικά κουνούπια απελευθερώνονται σε κατοικημένες περιοχές. Εκεί ζευγαρώνουν φυσιολογικά με τα θηλυκά κουνούπια, χωρίς όμως να είναι δυνατή η παραγωγή βιώσιμων απογόνων. Όπως εξηγεί η συνιδρύτρια της εταιρείας, Κλελία Ολίβα, τα θηλυκά γεννούν αυγά, τα οποία όμως δεν εκκολάπτονται, με αποτέλεσμα να διακόπτεται ο κύκλος αναπαραγωγής του είδους.

Η φιλοσοφία της μεθόδου είναι σχετικά απλή αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματική. Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των στείρων αρσενικών που απελευθερώνονται σε μια περιοχή, τόσο μειώνονται οι πιθανότητες επιτυχούς αναπαραγωγής των άγριων πληθυσμών. Με την πάροδο του χρόνου, ο συνολικός αριθμός των κουνουπιών περιορίζεται σημαντικά, χωρίς να απαιτείται η χρήση χημικών ουσιών που ενδέχεται να επηρεάσουν το περιβάλλον ή άλλους οργανισμούς.

Η τεχνική αυτή, γνωστή ως «Τεχνική των Στείρων Εντόμων» (Sterile Insect Technique - SIT), δεν αποτελεί νέα επιστημονική ανακάλυψη. Εφαρμόζεται εδώ και αρκετές δεκαετίες στη γεωργία για την αντιμετώπιση διαφόρων επιβλαβών εντόμων και παρασίτων που προκαλούν μεγάλες ζημιές στις καλλιέργειες. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι επιστήμονες προσαρμόζουν τη μέθοδο και για την καταπολέμηση εντόμων που μεταδίδουν ασθένειες στον άνθρωπο, όπως το κουνούπι-τίγρη.

Το κουνούπι-τίγρη θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο, καθώς μπορεί να μεταδώσει σοβαρές ιογενείς ασθένειες, όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Ζίκα και η chikungunya. Η παρουσία του έχει πλέον καταγραφεί στο μεγαλύτερο μέρος της Γαλλίας, ενώ η συνεχής εξάπλωσή του αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην κλιματική αλλαγή. Η άνοδος της θερμοκρασίας και οι ηπιότεροι χειμώνες δημιουργούν ολοένα και πιο ευνοϊκές συνθήκες για την επιβίωση και την εγκατάστασή του σε νέες περιοχές της Ευρώπης, γεγονός που προκαλεί έντονη ανησυχία στις υγειονομικές αρχές.

Παρά τα ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα των πρώτων εφαρμογών, η υλοποίηση της μεθόδου σε μεγάλη κλίμακα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση. Ο επικεφαλής του Ινστιτούτου Έρευνας για την Ανάπτυξη (IRD) στη Μονπελιέ, Φρεντερίκ Σιμάρ, ο οποίος συμμετείχε και στη δημιουργία της Terratis, υποστηρίζει ότι η τεχνολογία έχει αποδείξει πως μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά, ωστόσο βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο εξέλιξης. Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι, αν έπρεπε να γίνει μια σύγκριση, η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη στο στάδιο του «iPhone 1.0», υποδηλώνοντας ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης και βελτίωσης.

Σήμερα η Terratis παράγει περίπου 1,5 εκατομμύριο στείρα κουνούπια κάθε εβδομάδα, ενώ σχεδιάζει να αυξήσει την παραγωγή της στα 40 εκατομμύρια μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Η συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση από γαλλικούς δήμους και τοπικές αρχές αποδεικνύει ότι ολοένα περισσότερες πόλεις αναζητούν εναλλακτικές και περισσότερο φιλικές προς το περιβάλλον λύσεις για τον περιορισμό του κουνουπιού-τίγρη.

Ωστόσο, η παραγωγή, η μεταφορά και η απελευθέρωση τόσο μεγάλου αριθμού εντόμων συνεπάγονται σημαντικό οικονομικό κόστος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συνοικία Μαλμπόσκ της Μονπελιέ, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη πιλοτικό πρόγραμμα. Εκεί απελευθερώνονται δύο φορές την εβδομάδα περίπου 100.000 στείρα κουνούπια σε 31 διαφορετικά σημεία της περιοχής. Σύμφωνα με τις τοπικές αρχές, μόνο το συγκεκριμένο πρόγραμμα κοστίζει περίπου 70.000 ευρώ, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εφαρμογή της μεθόδου σε ολόκληρες πόλεις χωρίς σημαντική κρατική οικονομική στήριξη.

Επιπλέον, η νέα αυτή προσέγγιση αντιμετωπίζει και νομοθετικές προκλήσεις. Στη Γαλλία, τα στείρα κουνούπια δεν εντάσσονται με σαφήνεια σε κάποια υπάρχουσα κατηγορία της νομοθεσίας, καθώς δεν θεωρούνται ούτε βιοκτόνα προϊόντα ούτε γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί. Η έλλειψη συγκεκριμένου ρυθμιστικού πλαισίου δημιουργεί αβεβαιότητα τόσο για τις επενδύσεις όσο και για τη διαδικασία έκδοσης μελλοντικών αδειών εφαρμογής.

Παρά τις δυσκολίες αυτές, τα πρώτα αποτελέσματα χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα αισιόδοξα. Σε πιλοτική εφαρμογή που πραγματοποιήθηκε το 2025 στην πόλη Μπριβ-λα-Γκαγιάρντ, απελευθερώθηκαν συνολικά 11 εκατομμύρια στείρα κουνούπια. Σύμφωνα με την εταιρεία, περίπου το 50% των αυγών που επρόκειτο να εκκολαφθούν την επόμενη άνοιξη ήταν ήδη στείρα, γεγονός που αποδεικνύει την αποτελεσματικότητα της μεθόδου στον περιορισμό της αναπαραγωγής του είδους.

Τελικός στόχος της στρατηγικής αυτής δεν είναι η πλήρης εξαφάνιση του κουνουπιού-τίγρη από το οικοσύστημα, καθώς κάθε οργανισμός διαδραματίζει έναν συγκεκριμένο οικολογικό ρόλο. Αντίθετα, επιδιώκεται η δραστική και μακροχρόνια μείωση του πληθυσμού του σε επίπεδα που δεν θα αποτελούν απειλή για τη δημόσια υγεία. Καθώς τα κρούσματα ασθενειών που μεταδίδονται από κουνούπια παρουσιάζουν αυξητική τάση σε πολλές περιοχές της Ευρώπης, η συγκεκριμένη μέθοδος ενδέχεται να αποτελέσει στο μέλλον ένα σημαντικό εργαλείο βιολογικής καταπολέμησης, συνδυάζοντας την καινοτομία με την προστασία του περιβάλλοντος και της ανθρώπινης υγείας.

Με πληροφορίες από AFP