Η κριτική είναι κάτι που κανείς δεν απολαμβάνει, παρ’ όλα αυτά όλοι κάποια στιγμή τη δεχόμαστε ή την ασκούμε. Ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, η κριτική μπορεί να λειτουργήσει είτε υποστηρικτικά είτε τραυματικά, ανάλογα με τη μορφή, τη συχνότητα και την έντασή της. Το ερώτημα είναι: τι αποτύπωμα αφήνει ένα παιδί που μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον συνεχούς επίκρισης;

Για πολλούς γονείς, η κριτική θεωρείται μέσο «βελτίωσης» ή τρόπος να γίνει το παιδί δυνατό και ανθεκτικό. Συχνά, όμως, αυτή η στάση εκδηλώνεται σκληρά, χωρίς ενσυναίσθηση ή ακόμη και ασυνείδητα. Άλλες φορές παίρνει έμμεσες μορφές, όπως ειρωνικά σχόλια, συγκρίσεις ή συνεχή αρνητικά σχόλια για τρίτους, τα οποία το παιδί απορροφά σαν σφουγγάρι.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλοί ενήλικες αναπαράγουν την κριτική που βίωσαν οι ίδιοι ως παιδιά, χωρίς να το αντιλαμβάνονται. Έρευνες δείχνουν ότι η έντονη γονεϊκή κριτική μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη συναισθηματική ισορροπία, αλλά και τη νευρολογική ανάπτυξη του παιδιού, διαμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τον κόσμο.

Φυσικά, η προσωπικότητα δεν διαμορφώνεται αποκλειστικά από έναν παράγοντα. Ωστόσο, τα παρακάτω χαρακτηριστικά συναντώνται συχνά σε ενήλικες που μεγάλωσαν σε περιβάλλον αυστηρής κριτικής. Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου, ίσως είναι μια καλή αφορμή για αυτοπαρατήρηση και εξέλιξη.

Είσαι ιδιαίτερα αυστηρός με τους άλλους

Τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας. Όταν μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου η κριτική, η ειρωνεία ή η υποτίμηση είναι καθημερινό φαινόμενο, τείνουν να υιοθετούν τον ίδιο τρόπο σκέψης. Ως ενήλικες, μπορεί να γίνουν επικριτικοί, απότομοι ή μη ανεκτικοί απέναντι στα λάθη των άλλων, χωρίς απαραίτητα να το επιδιώκουν συνειδητά.

Είσαι σκληρός και τιμωρητικός με τον εαυτό σου

Η συνεχής κριτική στην παιδική ηλικία συχνά οδηγεί σε υπερβολική τελειομανία. Ο ενήλικας μαθαίνει να πιέζει τον εαυτό του διαρκώς, πιστεύοντας ότι η αξία του εξαρτάται από την απόδοση. Το λάθος δεν αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία μάθησης, αλλά ως προσωπική αποτυχία που «αξίζει τιμωρία».

Δυσκολεύεσαι να δεχτείς έπαινο και κομπλιμέντα

Όταν ένα παιδί μαθαίνει ότι τα καλά λόγια συνοδεύονται από «αλλά» ή ακολουθούνται από επίκριση, μεγαλώνει με καχυποψία. Έτσι, ως ενήλικας, αμφισβητεί κάθε θετικό σχόλιο, υποτιμά τα επιτεύγματά του και περιμένει πάντα το αρνητικό που «θα ακολουθήσει».

Υιοθετείς αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές

Πολλοί άνθρωποι που μεγάλωσαν με έντονη κριτική ανέπτυξαν μηχανισμούς φυγής για να προστατευτούν συναισθηματικά. Στην ενήλικη ζωή, αυτοί οι μηχανισμοί μπορεί να εκδηλωθούν ως:

• κατάχρηση ουσιών
• εργασιομανία ή υπερβολική ενασχόληση με δραστηριότητες
• κοινωνική απομόνωση
• αποσύνδεση ή ονειροπόληση
• έντονη αναβλητικότητα

Όλα αυτά λειτουργούν ως τρόποι αποφυγής του εσωτερικού πόνου.

Υπεραναλύεις και βιώνεις κοινωνικό άγχος

Ο φόβος της κριτικής οδηγεί σε συνεχή επεξεργασία σκέψεων και σεναρίων. Τι είπες, πώς ακούστηκες, τι μπορεί να σκέφτονται οι άλλοι. Αυτό συχνά καταλήγει σε κοινωνική απόσυρση, καθώς η μοναξιά μοιάζει ασφαλέστερη από την πιθανότητα απόρριψης.

Δυσκολεύεσαι να εμπιστευτείς

Όταν οι πρώτοι και πιο σημαντικοί άνθρωποι της ζωής σου ήταν πηγή πόνου, μαθαίνεις να κρατάς αποστάσεις. Ως αποτέλεσμα, οι σχέσεις στην ενήλικη ζωή μπορεί να είναι επιφανειακές ή γεμάτες ένταση, αφού η εμπιστοσύνη συνοδεύεται από φόβο.

Αναπτύσσεις έντονη δημιουργικότητα

Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί καλλιτέχνες και δημιουργικοί άνθρωποι είχαν δύσκολη παιδική ηλικία. Η δημιουργία γίνεται διέξοδος, τρόπος έκφρασης συναισθημάτων που κάποτε καταπιέστηκαν. Μέσα από την τέχνη, το άτομο βρίσκει φωνή και νόημα.

Μπορεί να γίνεις υπερπροστατευτικός

Κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν συνειδητά να σπάσουν τον κύκλο. Γίνονται υποστηρικτικοί, συμπονετικοί και προστατευτικοί απέναντι σε όσους αδικούνται. Είναι σαν να προσφέρουν στους άλλους αυτό που κάποτε έλειψε από τους ίδιους – κατανόηση, αποδοχή και ασφάλεια.

Κλείνοντας

Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων δεν έχει σκοπό να αποδώσει ευθύνες, αλλά να ανοίξει τον δρόμο για θεραπεία, αυτογνωσία και αλλαγή. Το παρελθόν δεν αλλάζει, όμως ο τρόπος που το κατανοούμε μπορεί να αλλάξει το μέλλον μας.