Η γλώσσα είναι απαραίτητη για την ομιλία, τη γεύση, τη μάσηση και την κατάποση. Παράλληλα, αλλαγές στο χρώμα, την υφή ή την επιφάνειά της μπορεί να σχετίζονται με διάφορες καταστάσεις — από έναν απλό ερεθισμό μέχρι λοιμώξεις ή άλλα προβλήματα υγείας.

Μια αλλαγή στην εμφάνιση της γλώσσας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποια σοβαρή πάθηση. Όταν όμως επιμένει, προκαλεί πόνο ή συνοδεύεται από πληγή, οίδημα ή δυσκολία στην κατάποση, χρειάζεται αξιολόγηση από γιατρό ή οδοντίατρο. 

1. Γλωσσίτιδα

Η γλωσσίτιδα είναι φλεγμονή της γλώσσας. Η γλώσσα μπορεί να γίνει κόκκινη, πρησμένη, ευαίσθητη ή ασυνήθιστα λεία και γυαλιστερή.

Οι πιθανές αιτίες είναι πολλές και περιλαμβάνουν λοιμώξεις, αλλεργικές αντιδράσεις, ξηροστομία, τραυματισμούς ή ερεθισμούς, αλλά και ορισμένες διατροφικές ελλείψεις. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και γι’ αυτό η διάγνωση είναι σημαντική όταν τα συμπτώματα επιμένουν.

2. Γεωγραφική γλώσσα

Η γεωγραφική γλώσσα έχει χαρακτηριστική εμφάνιση: στην επιφάνειά της σχηματίζονται λείες, κόκκινες περιοχές, συνήθως με ανοιχτόχρωμο ή λευκό περίγραμμα, οι οποίες θυμίζουν τα σχήματα ενός χάρτη.

Οι περιοχές αυτές μπορεί να αλλάζουν θέση, σχήμα και μέγεθος με την πάροδο του χρόνου. Παρότι η εικόνα της μπορεί να προκαλεί ανησυχία, πρόκειται για καλοήθη κατάσταση και δεν συνδέεται με καρκίνο. Σε ορισμένους ανθρώπους προκαλεί κάψιμο ή ευαισθησία, ιδιαίτερα μετά την κατανάλωση πικάντικων ή όξινων τροφών.

3. Στοματική καντιντίαση

Η στοματική καντιντίαση ή «μυκητίαση του στόματος» προκαλείται από υπερανάπτυξη του μύκητα Candida. Μπορεί να εμφανιστεί με λευκές πλάκες στη γλώσσα και σε άλλα σημεία του στόματος, ερυθρότητα, πόνο, αλλοίωση της γεύσης ή δυσκολία στο φαγητό και το ποτό.

Είναι συχνότερη, μεταξύ άλλων, σε βρέφη, μεγαλύτερους ανθρώπους που χρησιμοποιούν οδοντοστοιχίες και σε ορισμένες περιπτώσεις μετά από παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών ή εισπνεόμενων φαρμάκων για το άσθμα. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει αντιμυκητιασική αγωγή, ανάλογα με την περίπτωση.

4. Λευκή γλώσσα

Μια λευκή επίστρωση στη γλώσσα μπορεί να οφείλεται σε σχετικά απλές αιτίες, όπως συσσώρευση υπολειμμάτων και μικροοργανισμών, ξηροστομία ή αναπνοή από το στόμα.

Ωστόσο, οι λευκές αλλοιώσεις μπορεί επίσης να σχετίζονται με καταστάσεις όπως η καντιντίαση, η λευκοπλακία ή ο ομαλός λειχήνας. Επομένως, μια λευκή περιοχή που επιμένει δεν θα πρέπει να διαγιγνώσκεται μόνο από την εμφάνισή της.

5. Μαύρη τριχωτή γλώσσα

Παρά το εντυπωσιακό όνομά της, η «μαύρη τριχωτή γλώσσα» συνήθως δεν είναι κάτι επικίνδυνο. Η επιφάνεια της γλώσσας μπορεί να αποκτήσει καφέ ή μαύρη απόχρωση και να μοιάζει σαν να έχει μικρές τρίχες.

Η εικόνα σχετίζεται με επιμήκυνση των θηλών της γλώσσας και συσσώρευση νεκρών κυττάρων και μικροοργανισμών. Παράγοντες όπως η ανεπαρκής στοματική υγιεινή, η ξηροστομία και το κάπνισμα μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνισή της.

6. Άφθες και έλκη στη γλώσσα

Μικρές επώδυνες πληγές μπορούν να εμφανιστούν επάνω ή κάτω από τη γλώσσα. Συχνά πρόκειται για άφθες ή για τραυματισμούς που προκαλούνται, για παράδειγμα, από δάγκωμα, πολύ ζεστό φαγητό ή κάποιο αιχμηρό δόντι.

Οι περισσότερες απλές βλάβες υποχωρούν, όμως μια πληγή ή αλλοίωση που δεν επουλώνεται χρειάζεται έλεγχο από επαγγελματία υγείας.

7. Κόκκινη και λεία γλώσσα

Μια γλώσσα που γίνεται έντονα κόκκινη, λεία ή επώδυνη μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνδέεται με διατροφικές ελλείψεις, όπως έλλειψη βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέος. Υπάρχουν όμως και άλλες πιθανές αιτίες, επομένως η εμφάνιση της γλώσσας από μόνη της δεν αρκεί για να διαγνωστεί κάποια έλλειψη.

8. Καρκίνος της γλώσσας

Οι περισσότερες αλλαγές στη γλώσσα δεν οφείλονται σε καρκίνο. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένες επίμονες αλλοιώσεις χρειάζονται διερεύνηση.

Ο καρκίνος της γλώσσας είναι συχνότερα ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα και μπορεί να εκδηλωθεί, μεταξύ άλλων, με κόκκινη ή λευκή αλλοίωση ή άλλη επίμονη βλάβη της γλώσσας. Η θέση του όγκου έχει επίσης σημασία: οι καρκίνοι στο ορατό τμήμα της γλώσσας εντάσσονται συνήθως στους καρκίνους της στοματικής κοιλότητας, ενώ εκείνοι στη βάση της γλώσσας στους καρκίνους του στοματοφάρυγγα.

Πότε πρέπει να απευθυνθούμε σε γιατρό;

Δεν χρειάζεται κάθε αλλαγή στη γλώσσα να προκαλεί ανησυχία. Καλό είναι, όμως, να ζητήσουμε ιατρική ή οδοντιατρική αξιολόγηση όταν μια αλλοίωση επιμένει, όταν υπάρχει ανεξήγητος πόνος ή όταν εμφανίζονται επίμονες λευκές ή κόκκινες περιοχές. Δυσκολία στην κατάποση ή σημαντικό πρήξιμο χρειάζονται επίσης αξιολόγηση. (Cleveland Clinic⁠)

Η γλώσσα ως «καθρέφτης» της υγείας;

Η γλώσσα μπορεί πράγματι να δώσει χρήσιμες ενδείξεις για την κατάσταση του στόματος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, για γενικότερα προβλήματα υγείας. Δεν αποτελεί όμως από μόνη της διαγνωστικό εργαλείο.

Το χρώμα ή η υφή της δεν αρκούν για να συμπεράνουμε ότι κάποιος έχει αναιμία, έλλειψη βιταμινών, λοίμωξη ή άλλη νόσο. Όταν μια αλλαγή επιμένει ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα, η σωστή διάγνωση πρέπει να γίνεται από επαγγελματία υγείας.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξέταση ή τη συμβουλή γιατρού ή οδοντιάτρου.

Πηγές

• Mayo Clinic – Geographic Tongue⁠
• Mayo Clinic – White Tongue⁠
• NHS – Oral Thrush⁠
• NHS – Sore or White Tongue⁠
• Cleveland Clinic – Tongue Problems⁠
• Cleveland Clinic – Glossitis⁠
• Cleveland Clinic – Tongue Cancer⁠