Στην κλινική πράξη, ένα από τα πιο συχνά θέματα που αναδύονται στις συνεδρίες μας είναι η φράση: «Νομίζω ότι κάνω υπερφαγικά επεισόδια», συχνά συνοδευόμενη από ένα αμήχανο χαμόγελο. Εκεί συνήθως σταματώ και ρωτώ: Πρόκειται όντως για υπερφαγικό επεισόδιο ή απλώς για μια φορά που έφαγες περισσότερο από το συνηθισμένο;

Η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη, είναι όμως σημαντική.

Πότε «τρώω πολύ»;

Όλοι μας έχουμε βρεθεί σε στιγμές όπου φάγαμε περισσότερο από όσο χρειαζόμασταν. Για παράδειγμα, ένα βράδυ Σαββάτου αποφασίζεις να φας τα σπιτικά μπισκότα που ετοίμασες. Ξεκινάς με ένα, συνεχίζεις με δύο ή τρία, ακόμη κι αν αρχίζεις να νιώθεις χορτάτος/η.

Σε αυτή την περίπτωση:

- Έχεις επίγνωση του τι κάνεις
- Παραμένεις συνδεδεμένη με το σώμα σου
- Μπορείς να σταματήσεις όταν νιώσεις ότι έχεις χορτάσει
- Αν και μπορεί να υπάρξει μια μικρή δυσφορία ή ενοχή, διατηρείς τον έλεγχο της συμπεριφοράς σου.

Πότε πρόκειται για υπερφαγικό επεισόδιο;

Ας δούμε το ίδιο παράδειγμα διαφορετικά. Βρίσκεσαι στην κουζίνα και ξεκινάς να τρως, αλλά πολύ γρήγορα νιώθεις ότι «βγαίνεις εκτός εαυτού».

Σε ένα υπερφαγικό επεισόδιο συχνά παρατηρούνται:

- Αίσθηση απώλειας ελέγχου
- Ταχύτατη κατανάλωση τροφής
- Δυσκολία να σταματήσεις, ακόμη κι όταν είσαι ήδη χορτάτος/η
- Σταματάς μόνο όταν εμφανιστεί έντονη σωματική δυσφορία ή πόνος
- Ακολουθούν συναισθήματα όπως ντροπή, ενοχή ή απογοήτευση

Η βασική διαφορά δεν είναι η ποσότητα της τροφής, αλλά η σχέση με το φαγητό εκείνη τη στιγμή.

Δεν είναι μόνο θέμα πείνας.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι τόσο η υπερφαγία όσο και η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού συχνά συνδέονται με ψυχολογικούς παράγοντες. Ωστόσο, τα υπερφαγικά επεισόδια δεν οφείλονται απαραίτητα στη σωματική πείνα.

Όταν προσεγγίζουμε το θέμα αποκλειστικά μέσα από θερμίδες, δίαιτες και «σωστό» ή «λάθος» φαγητό, χάνουμε την ουσία. Το φαγητό πολλές φορές λειτουργεί ως τρόπος διαχείρισης συναισθημάτων και όχι ως απλή κάλυψη ενεργειακών αναγκών.

Τι μπορεί να κρύβεται από πίσω;

Η υπερφαγία συχνά λειτουργεί ως κάλυψη αναγκών που δεν ικανοποιούνται, όπως:

- ανάγκη για ξεκούραση και χαλάρωση
- συναισθηματική ένταση ή στρες
- αίσθημα στέρησης (σωματικής ή ψυχολογικής)
- έλλειψη φροντίδας προς τον εαυτό
- Υποκείμενοι ψυχολογικοί παράγοντες (π.χ. αγχώδεις διαταραχές, καταθλιπτική διάθεση, δυσκολίες στη ρύθμιση συναισθημάτων)

Μια χρήσιμη ερώτηση που μπορείς να αρχίσεις να θέτεις είναι:

«Ποια ανάγκη μου δεν ακούω αυτή τη στιγμή;»

Ο ρόλος της διατροφικής νοοτροπίας

Η αυστηρή προσέγγιση στη διατροφή, τα περιοριστικά πλάνα και η συνεχής ενασχόληση με τις θερμίδες συχνά εντείνουν τον κύκλο της υπερφαγίας.

Αντίθετα, η μείωση των περιορισμών, η καλλιέργεια εμπιστοσύνης προς το σώμα και η πιο ευέλικτη στάση απέναντι στο φαγητό μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη μείωση των υπερφαγικών επεισοδίων.

Η υπερφαγία δεν είναι θέμα «έλλειψης πειθαρχίας» ή «αδυναμίας χαρακτήρα». Είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που αξίζει κατανόηση και ολιστική προσέγγιση.

Αν νιώθεις ότι σε αφορά, η υποστήριξη από επαγγελματίες υγείας —όπως ένας κλινικός διαιτολόγος σε συνεργασία με ειδικό ψυχικής υγείας— μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά.

Χρυστάλλα Κατελάρη
Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος, MSc

CHANGE EAT NICOSIA
99266001