Όταν ακούμε τη λέξη «κατάθλιψη», συνήθως σκεφτόμαστε έναν άνθρωπο που νιώθει θλίψη, απομονώνεται ή χάνει το ενδιαφέρον του για όσα κάποτε τον ευχαριστούσαν. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η κατάθλιψη δεν εκδηλώνεται με δάκρυα, αλλά με θυμό, νεύρα και επιθετικότητα;

Στους άντρες, η κατάθλιψη μπορεί να έχει ένα πρόσωπο που δεν αναγνωρίζουμε εύκολα. Και αυτός είναι ένας από τους λόγους που ορισμένοι δεν αντιλαμβάνονται έγκαιρα ότι χρειάζονται βοήθεια.

Όταν η ψυχική δυσκολία κρύβεται πίσω από τη δύναμη

Η κοινωνία έχει συνδέσει για πολλά χρόνια την ανδρική ταυτότητα με τη δύναμη, την αυτοκυριαρχία και την ικανότητα αντιμετώπισης κάθε δυσκολίας. Αυτές οι προσδοκίες μπορούν να κάνουν ορισμένους άντρες να κρύβουν τα συναισθήματά τους, ακόμη και από τον ίδιο τους τον εαυτό.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι διατροφικές διαταραχές στους άντρες. Με αφορμή την προσωπική μαρτυρία του Sylvester Stallone, έχει αναδειχθεί το γεγονός ότι μια προβληματική σχέση με το σώμα και τη διατροφή μπορεί να κρύβεται πίσω από μια φαινομενικά υγιή εικόνα.

Ένας άντρας που αφιερώνει υπερβολικό χρόνο στο γυμναστήριο, επιδιώκοντας συνεχώς μεγαλύτερη μυϊκή μάζα, μπορεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες με την εικόνα του σώματός του χωρίς να το αναγνωρίζει. Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι η έντονη ενασχόληση με τη γυμναστική αποτελεί από μόνη της διαταραχή. Όταν όμως συνοδεύεται από εμμονικές σκέψεις, άγχος ή σημαντική επιβάρυνση της καθημερινότητας, χρειάζεται προσοχή.

Κάτι παρόμοιο μπορεί να συμβαίνει και με την κατάθλιψη.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, στοιχεία που έχουν αναφερθεί για την ανδρική ψυχική υγεία δείχνουν ότι περίπου ένας στους δέκα άντρες αντιμετωπίζει κατάθλιψη ή άγχος, ενώ μόνο περίπου οι μισοί αναζητούν θεραπεία. Τα ποσοστά διαφέρουν ανάλογα με την έρευνα, τον πληθυσμό και τον τρόπο μέτρησης, αλλά αναδεικνύουν ένα σημαντικό πρόβλημα: πολλοί άντρες εξακολουθούν να διστάζουν να ζητήσουν ψυχολογική υποστήριξη.

Ο ψυχίατρος Dan Iosifescu έχει επισημάνει ότι πολλοί άντρες μεγαλώνουν με την πεποίθηση πως πρέπει να είναι δυνατοί και πως η κατάθλιψη είναι κάτι που δεν θα έπρεπε να τους συμβεί. Έτσι, μπορεί να θεωρούν λανθασμένα ότι η ψυχική δυσκολία αποτελεί ένδειξη αδυναμίας.

Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε, ανεξάρτητα από το φύλο, την προσωπικότητα, την επαγγελματική επιτυχία ή τη σωματική δύναμη.

Το σύμπτωμα που συχνά περνά απαρατήρητο: Θυμός και ευερεθιστότητα

Τα βασικά συμπτώματα της κατάθλιψης είναι κοινά στους άντρες και τις γυναίκες. Μπορεί να περιλαμβάνουν επίμονη θλίψη, έντονη κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, διαταραχές ύπνου και απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης από δραστηριότητες που παλαιότερα πρόσφεραν χαρά.

Ωστόσο, σε ορισμένους άντρες η ψυχική επιβάρυνση εκφράζεται με διαφορετικό τρόπο.

Αντί να δείχνουν στενοχωρημένοι, μπορεί να εμφανίζονται συνεχώς εκνευρισμένοι, ανυπόμονοι ή θυμωμένοι. Μικρά καθημερινά περιστατικά μπορεί να προκαλούν δυσανάλογες αντιδράσεις, ενώ οι εντάσεις με την οικογένεια, τον σύντροφο ή τους συναδέλφους γίνονται συχνότερες.

Ο θυμός μπορεί να αποτελεί μια εξωτερική έκφραση εσωτερικής δυσφορίας, την οποία το άτομο δυσκολεύεται να αναγνωρίσει ή να περιγράψει.

Αυτό που χρειάζεται να γνωρίζουμε είναι ότι η ευερεθιστότητα, τα ξεσπάσματα θυμού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιθετική συμπεριφορά μπορεί να συνδέονται με την κατάθλιψη.

Δεν αποτελούν, ωστόσο, αποκλειστικά ή διαγνωστικά χαρακτηριστικά της νόσου, ούτε εμφανίζονται σε όλους τους άντρες. Επίσης, δεν σημαίνει ότι κάθε άντρας που θυμώνει αντιμετωπίζει κατάθλιψη.

Αλκοόλ, αδρεναλίνη και υπερβολική απασχόληση: Οι άλλες κρυφές ενδείξεις

Εκτός από τον θυμό, υπάρχουν συμπεριφορές που ενδέχεται να λειτουργούν ως τρόποι προσωρινής αποφυγής των δύσκολων συναισθημάτων.

Ορισμένοι άντρες μπορεί να αυξήσουν την κατανάλωση αλκοόλ, να αναζητούν συνεχώς δραστηριότητες υψηλής έντασης ή να παίρνουν περισσότερα ρίσκα από ό,τι συνήθως.

Άλλοι καταφεύγουν σε φαινομενικά αθώες συνήθειες, όπως η πολύωρη παρακολούθηση αθλητικών αγώνων ή τα βιντεοπαιχνίδια.

Η κλινική κοινωνική λειτουργός Whitney Willborn εξηγεί ότι τέτοιες δραστηριότητες ενδέχεται να πάψουν να αποτελούν απλώς πηγές ευχαρίστησης και να μετατραπούν σε μέσα αποφυγής του συναισθηματικού πόνου.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι το ίδιο το χόμπι, αλλά ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται. Όταν μια δραστηριότητα γίνεται υπερβολική, επηρεάζει τις σχέσεις, τον ύπνο ή τις υποχρεώσεις και χρησιμοποιείται συστηματικά για να αποφύγει κάποιος όσα αισθάνεται, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά.

Γιατί πολλοί άντρες κρύβουν όσα αισθάνονται;

Σύμφωνα με τον ψυχοθεραπευτή Matthew Strobel, το κοινωνικό στίγμα γύρω από τη θλίψη και την έκφραση των συναισθημάτων μπορεί να οδηγήσει πολλούς άντρες στην απόκρυψη της ψυχικής τους κατάστασης.

Αντί να μιλήσουν για την απογοήτευση, τον φόβο ή τη μοναξιά τους, επιλέγουν να παραμένουν διαρκώς απασχολημένοι.

Η εργασιομανία, για παράδειγμα, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργεί ως μηχανισμός αποφυγής. Ένας άντρας μπορεί να γεμίζει το πρόγραμμά του με επαγγελματικές υποχρεώσεις, ώστε να μην αφήνει χώρο στις σκέψεις και στα συναισθήματα που τον δυσκολεύουν.

Παρότι αυτή η στρατηγική μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, δεν αντιμετωπίζει την αιτία της ψυχικής δυσφορίας.

Επιπλέον, η δυσκολία αναζήτησης βοήθειας μπορεί να συμβάλλει στην καθυστερημένη αναγνώριση της κατάθλιψης. Οι γυναίκες διαγιγνώσκονται συχνότερα με κατάθλιψη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι οι άντρες δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας.

Η παραδοσιακή εικόνα της κατάθλιψης, που συνδέεται κυρίως με τη θλίψη, το κλάμα και την ανηδονία —δηλαδή την αδυναμία άντλησης ευχαρίστησης— δεν αποτυπώνει πάντοτε όλες τις μορφές με τις οποίες μπορεί να εκδηλωθεί.

«Δεν έχω υπομονή», «είμαι εξαντλημένος»: Όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από αυτές τις φράσεις

Οι ειδικοί παρατηρούν ότι αρκετοί άντρες αποφασίζουν να επισκεφθούν ψυχοθεραπευτή έπειτα από την παρότρυνση ενός κοντινού τους ανθρώπου.

Ακόμη και τότε, δεν είναι απαραίτητο να περιγράψουν την κατάστασή τους λέγοντας ότι αισθάνονται θλίψη.

Μπορεί να χρησιμοποιούν εκφράσεις όπως:

«Είμαι συνέχεια κουρασμένος».
«Δεν έχω καθόλου υπομονή».
«Όλα με εκνευρίζουν».
«Δεν με ευχαριστεί τίποτα πια».
«Δεν έχω διάθεση να κάνω τίποτα».

Κάποιοι περιμένουν να αισθανθούν καλύτερα σχεδόν αμέσως. Ωστόσο, η ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, εμπιστοσύνη και σταδιακή κατανόηση των συναισθημάτων.

Για πολλούς, ένα από τα σημαντικότερα βήματα είναι να συνειδητοποιήσουν ότι δεν χρειάζεται να έχουν πάντοτε όλες τις απαντήσεις. Μερικές φορές, αυτό που χρειάζονται περισσότερο είναι ένας άνθρωπος που θα τους ακούσει χωρίς να τους κρίνει.

Πώς μπορείς να βοηθήσεις έναν άντρα που ενδέχεται να βιώνει κατάθλιψη;

Αν παρατηρείς ότι ένας άντρας στο περιβάλλον σου έχει αλλάξει συμπεριφορά, απομονώνεται, εκνευρίζεται συχνότερα ή έχει χάσει το ενδιαφέρον του για πράγματα που αγαπούσε, το πρώτο βήμα είναι η επικοινωνία.

Δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις να κάνεις διάγνωση ούτε να τον πιέσεις να παραδεχτεί ότι αντιμετωπίζει κατάθλιψη.

Αντίθετα, οι ειδικοί προτείνουν μια ήρεμη, υποστηρικτική προσέγγιση, χωρίς επικρίσεις ή χαρακτηρισμούς.

Μπορείς, για παράδειγμα, να πεις:

«Έχω παρατηρήσει ότι δεν είσαι ο εαυτός σου τελευταία. Θέλεις να μιλήσουμε;»
«Βλέπω ότι έχεις απομακρυνθεί και δεν κοιμάσαι καλά. Σε απασχολεί κάτι;»
«Μου φαίνεσαι πιο σκεπτικός τελευταία. Είσαι καλά;»
«Παρατήρησα ότι δεν κάνεις πια όσα σου άρεσαν. Θέλεις να μου πεις τι συμβαίνει;»

Σημασία έχει να δημιουργήσεις ένα ασφαλές περιβάλλον, στο οποίο ο άλλος θα αισθανθεί ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να εκτεθεί ή να κριθεί.

Η ενθάρρυνση για επικοινωνία με ψυχολόγο, ψυχίατρο ή άλλο κατάλληλο επαγγελματία υγείας μπορεί επίσης να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική.

Πότε χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια;

Όταν η απώλεια ενδιαφέροντος, η πεσμένη διάθεση ή άλλα συμπτώματα επιμένουν για δύο εβδομάδες ή περισσότερο και επηρεάζουν την καθημερινότητα, είναι σημαντικό να γίνει αξιολόγηση από ειδικό.

Η κατάθλιψη μπορεί επίσης να συνοδεύεται από αλλαγές στην όρεξη ή στο βάρος, διαταραχές ύπνου, δυσκολία συγκέντρωσης, αισθήματα ενοχής ή αναξιότητας και, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας.

Δεν χρειάζεται, πάντως, να περιμένει κάποιος δύο εβδομάδες για να ζητήσει βοήθεια, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα είναι έντονα. Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας ή άμεσος κίνδυνος, απαιτείται επείγουσα υποστήριξη.

Η κατάθλιψη είναι μια αντιμετωπίσιμη κατάσταση. Ανάλογα με τις ανάγκες του ατόμου, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμό των δύο.

Η πραγματική δύναμη είναι να μπορείς να ζητήσεις βοήθεια

Για έναν άντρα που έχει μάθει να είναι ο προστάτης της οικογένειας, ο άνθρωπος στον οποίο στηρίζονται όλοι και εκείνος που βρίσκει λύσεις σε κάθε πρόβλημα, η παραδοχή ότι δυσκολεύεται ψυχικά μπορεί να μοιάζει ιδιαίτερα δύσκολη.

Όμως η ψυχική υγεία αξίζει την ίδια προσοχή με τη σωματική.

Η κατάθλιψη δεν αποτελεί προσωπική αποτυχία ούτε ένδειξη αδύναμου χαρακτήρα. Είναι μια πραγματική κατάσταση υγείας που χρειάζεται αναγνώριση, φροντίδα και, όταν απαιτείται, θεραπεία.

Γιατί τελικά, δύναμη δεν είναι να κρύβεις πάντα όσα αισθάνεσαι. Είναι να αναγνωρίζεις πότε χρειάζεσαι βοήθεια και να επιτρέπεις στον εαυτό σου να τη δεχτεί.

Πηγές

Mayo Clinic – Male depression: Understanding the issues⁠.
National Institute of Mental Health (NIMH) – Men and Mental Health⁠. 
NIMH – Depression⁠.
CDC – Mental Health Treatment Among Adults: United States, 2024⁠. 
National Library of Medicine / PubMed Central – Men and depression⁠.