«Ενώ θέλω να αλλάξω τρόπο ζωής, απλά δεν μπορώ!»

Διατροφή

Αν αυτή η φράση σου είναι γνώριμη πάμε να δούμε πως η επιστήμη κρύβεται πίσω από την εσωτερική αντίσταση που βιώνεις.

Πόσες φορές έχεις σκεφτεί:
«Τρέφομαι λάθος και δεν μ' αρέσει γιατί με κάνει να νιώθω βαριά και πρέπει να προσέξω.» Κι όμως, κάτι μέσα σου δεν σε αφήνει να μπεις στη διαδικασία της αλλαγής.

Δεν είναι τεμπελιά.
Δεν είναι έλλειψη θέλησης.
Και σίγουρα δεν είναι «χαρακτηριστικό αδυναμίας».

Η επιστήμη εξηγεί ξεκάθαρα γιατί η αλλαγή τρόπου ζωής, ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι μας κάνει καλό, μπορεί να είναι τόσο δύσκολη.

1. Ο εγκέφαλος αγαπά την ασφάλεια, όχι την αλλαγή

Ο εγκέφαλός μας είναι φτιαγμένος για επιβίωση, όχι για «σωστή διατροφή». Οτιδήποτε είναι γνώριμο, ακόμη και αν δεν είναι υγιεινό, εκλαμβάνεται ως ασφαλές.

Η αλλαγή, αντίθετα, ενεργοποιεί το σύστημα συναγερμού. Η αμυγδαλή, το κέντρο του φόβου, αντιλαμβάνεται το «θα αλλάξω συνήθειες» ως απειλή. Και ο εγκέφαλος προτιμά την προβλέψιμη συνήθεια από το άγνωστο αποτέλεσμα. Γι’ αυτό και νιώθεις την ανεξήγητη αντίσταση.

2. Οι διατροφικές συνήθειες είναι νευρωνικά «μονοπάτια»

Κάθε φορά που τρως κάτι συγκεκριμένο σε μια συγκεκριμένη κατάσταση (π.χ. γλυκό όταν αγχώνεσαι), δημιουργείται ένα νευρωνικό μονοπάτι. Όσο επαναλαμβάνεται αυτή η συνήθεια, τόσο ισχυρόποιείται. Η αλλαγή σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργηθεί νέο μονοπάτι και αυτό απαιτεί ενέργεια, συνειδητή προσπάθεια και επανάληψη μέχρι να εδραιωθεί η συνήθεια. Ο εγκέφαλος όμως είναι «οικονομικός». Προτιμά τον αυτόματο δρόμο για εξοικονόμηση ενέργειας.

3. Η ντοπαμίνη και το σύστημα ανταμοιβής

Οι τροφές πλούσιες σε ζάχαρη, αλάτι και λιπαρά ενεργοποιούν έντονα το σύστημα της ανταμοιβής και απελευθερώνεται ντοπαμίνη, η ορμόνη της ευχαρίστησης και της ανακούφισης. Στην ουσία δεν τρώμε μόνο από πείνα. Τρώμε για ρύθμιση συναισθημάτων, ανακούφιση από άγχος και στιγμιαία ευχαρίστηση. Όταν λοιπόν λες «θα το κόψω», ο εγκέφαλος αντιδρά σαν να του στερείς κάτι που τον βοηθά να ρυθμίζεται.

4. Το άγχος μπλοκάρει την αλλαγή

Το χρόνιο άγχος αυξάνει την κορτιζόλη.
Η κορτιζόλη αυξάνει την επιθυμία για «comfort food», μειώνει την ενέργεια για αυτοέλεγχο και ενισχύει την παρορμητικότητα. Άρα όταν μια γυναίκα είναι ήδη πιεσμένη (δουλειά, οικογένεια, υποχρεώσεις), η αλλαγή τρόπου ζωής μοιάζει βουνό.

Δεν σου λείπει η θέληση. Σου λείπει το διαθέσιμο ψυχικό φορτίο.

5. Η εσωτερική σύγκρουση

Πολλές φορές δεν είναι θέμα διατροφής. Είναι θέμα ταυτότητας. Αν μέσα σου έχεις συνδέσει το φαγητό με την ανταμοιβή, το «θα ξεκινήσω από Δευτέρα» με αποτυχίες του παρελθόντος και τη δίαιτα με στέρηση τότε η αλλαγή ενεργοποιεί τη μνήμη αποτυχίας και την θεωρεί δεδομένη. Ο εγκέφαλος θέλει να σε προστατεύσει από την απογοήτευση και γι' αυτό σε κρατά εκεί που είσαι.

6. Γιατί νιώθεις ότι «κάτι σε κρατά πίσω»;

Αυτό το «κάτι» είναι ένας συνδυασμός βιολογικών μηχανισμών, συναισθηματικής ρύθμισης μέσω φαγητού, φόβου αποτυχίας, κόπωσης και χαμηλής αυτό-αποτελεσματικότητας.

Δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα.
Είναι ανθρώπινος εγκέφαλος.

7. Πώς ξεκινά η αλλαγή χωρίς εσωτερικό πόλεμο

Η επιστήμη δείχνει ότι η βιώσιμη αλλαγή δεν ξεκινά με αυστηρότητα, αλλά με:

- Μικρές, πολύ μικρές αλλαγές
Ο εγκέφαλος δεν αντιστέκεται σε μικρές προσαρμογές.

-Αντικατάσταση, όχι στέρηση
Δεν «κόβω» το γλυκό.
Το αντικαθιστώ 3 φορές την εβδομάδα.

- Ρύθμιση του στρες πριν τη διατροφή
Ύπνος, αναπνοές, περπάτημα.

- Αυτοσυμπόνια
Η αυτοκριτική ενεργοποιεί περισσότερο άγχος, ενώ η κατανόηση ενεργοποιεί το προμετωπιαίο φλοιό, το κέντρο λήψης αποφάσεων.

Τι θέλω να κρατήσεις από όλες αυτές τις πληροφορίες;

Αν νιώθεις ότι θέλεις να αλλάξεις αλλά δεν μπορείς, δεν είσαι αδύναμη και μην κατηγορείς τον εαυτό σου. Είσαι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να αλλάξει ενώ ο εγκέφαλός του είναι φτιαγμένος να αντιστέκεται στην αλλαγή.

Και να θυμάσαι ότι η αλλαγή δεν ξεκινά από τη στέρηση. Ξεκινά από την κατανόηση.