Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ), γνωστό και ως σπαστική κολίτιδα, αφορά δυσανάλογα περισσότερο τις γυναίκες. Στατιστικά, περίπου το 65–70% των διαγνωσμένων ασθενών είναι γυναικείου φύλου, γεγονός που έχει οδηγήσει την επιστημονική κοινότητα να διερευνήσει εις βάθος τους βιολογικούς, ορμονικούς αλλά και ψυχοκοινωνικούς μηχανισμούς πίσω από αυτή τη διαφορά. Αν και το ΣΕΕ θεωρείται πολυπαραγοντική διαταραχή, οι ορμόνες του φύλου – και κυρίως τα οιστρογόνα – φαίνεται να διαδραματίζουν κομβικό ρόλο τόσο στη λειτουργία του εντέρου όσο και στην αντίληψη του πόνου.

Ο ρόλος των γυναικείων ορμονών στη λειτουργία του εντέρου

Οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερα και πιο μεταβαλλόμενα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης σε σχέση με τους άνδρες. Οι ορμόνες αυτές υφίστανται έντονες διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του έμμηνου κύκλου, της εγκυμοσύνης και της περιεμμηνόπαυσης, επηρεάζοντας άμεσα την κινητικότητα του εντέρου και τη νευρική του ευαισθησία. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές γυναίκες με ΣΕΕ παρατηρούν επιδείνωση των συμπτωμάτων – όπως διάρροια, δυσκοιλιότητα, φούσκωμα ή εναλλαγή αυτών – τις ημέρες της εμμήνου ρύσεως, όταν τα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης μειώνονται απότομα.

Τι αποκαλύπτει η νεότερη έρευνα για τα οιστρογόνα

Σημαντικό φως στους βιολογικούς μηχανισμούς ρίχνει πρόσφατη μελέτη Αμερικανών και Αυστραλών επιστημόνων, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science. Μέσα από πειραματικά μοντέλα σε ποντίκια, οι ερευνητές εντόπισαν έναν συγκεκριμένο μηχανισμό μέσω του οποίου τα οιστρογόνα εντείνουν την ευαισθησία του παχέος εντέρου και ενισχύουν την αίσθηση του πόνου.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα οιστρογόνα ενεργοποιούν μια πολύπλοκη αλληλουχία κυτταρικών σημάτων στο έντερο, καθιστώντας το πιο αντιδραστικό σε ερεθίσματα όπως ορισμένα τρόφιμα ή προϊόντα της πέψης. Έτσι εξηγείται γιατί το γυναικείο έντερο δεν είναι απλώς «πιο ευαίσθητο», αλλά παρουσιάζει υπερβολική απόκριση σε φυσιολογικές διεργασίες.

Ο άξονας οιστρογόνων – PYY – σεροτονίνης

Κεντρικό ρόλο στο φαινόμενο αυτό παίζουν τα λεγόμενα κύτταρα L, ένας τύπος εντεροενδοκρινικών κυττάρων. Τα οιστρογόνα προσδένονται στους υποδοχείς τους και διεγείρουν την έκκριση της ορμόνης PYY (Peptide YY), η οποία εμπλέκεται τόσο στον κορεσμό όσο και στην ενίσχυση των σημάτων πόνου. Η PYY, με τη σειρά της, ενεργοποιεί τα εντεροχρωμαφινικά κύτταρα να απελευθερώσουν σεροτονίνη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι περίπου το 90% της σεροτονίνης του οργανισμού παράγεται στο έντερο. Εκεί, δεν σχετίζεται μόνο με τη διάθεση, αλλά ρυθμίζει την κινητικότητα του εντέρου, την έκκριση υγρών και – κυρίως – την αντίληψη του σπλαχνικού πόνου. Η υπερενεργοποίηση αυτού του μονοπατιού μπορεί να οδηγήσει σε έντονα και επίμονα συμπτώματα ΣΕΕ.

Γιατί βοηθά η δίαιτα χαμηλή σε FODMAP

Ο μηχανισμός αυτός φαίνεται να εξηγεί και την αποτελεσματικότητα της δίαιτας χαμηλής σε FODMAP σε πολλούς ασθενείς. Οι ζυμώσιμοι υδατάνθρακες (όπως αυτοί που περιέχονται στο σκόρδο, τα όσπρια, το γάλα και ορισμένα φρούτα) διασπώνται από το εντερικό μικροβίωμα και παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας. Τα οιστρογόνα αυξάνουν τον αριθμό των υποδοχέων αυτών των λιπαρών οξέων στα κύτταρα L, με αποτέλεσμα την υπερβολική παραγωγή PYY και, τελικά, την ενίσχυση των σημάτων πόνου προς τον εγκέφαλο.

Με απλά λόγια, το γυναικείο έντερο όχι μόνο επηρεάζεται περισσότερο από τα οιστρογόνα, αλλά αντιδρά πιο έντονα και στις ουσίες που παράγονται φυσιολογικά κατά την πέψη.

Το ευερέθιστο έντερο ως «γυναικεία υπόθεση»: τι άλλο γνωρίζουμε

Ο άξονας εγκεφάλου – εντέρου

Το ΣΕΕ συνδέεται στενά με τη δυσλειτουργία της επικοινωνίας μεταξύ εγκεφάλου και γαστρεντερικού συστήματος. Παράγοντες όπως το άγχος, το χρόνιο στρες, η κόπωση, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται και ερμηνεύει τα συμπτώματά του, επηρεάζουν την ένταση των νευρικών σημάτων. Δεδομένου ότι οι αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές εμφανίζονται συχνότερα στις γυναίκες, η παράμετρος αυτή ενισχύει τη γυναικεία υπεροχή στα ποσοστά ΣΕΕ.

Γυναικολογικές παθήσεις και κοινά μονοπάτια

Η ενδομητρίωση σχετίζεται με έως και τριπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης ΣΕΕ, ενώ το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών φαίνεται να διπλασιάζει τον κίνδυνο. Οι παθήσεις αυτές μοιράζονται κοινούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς, όπως η χρόνια φλεγμονή, η ορμονική αστάθεια και η αυξημένη ευαισθησία στον πόνο. Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί αν το ΣΕΕ αποτελεί αιτία ή συνέπεια αυτών των καταστάσεων, ωστόσο η συνύπαρξή τους είναι συχνή.

Κοινωνικοί και διαγνωστικοί παράγοντες

Τέλος, δεν πρέπει να αγνοείται ο ρόλος των κοινωνικών παραμέτρων. Οι γυναίκες τείνουν να αναζητούν ιατρική βοήθεια συχνότερα και να περιγράφουν πιο αναλυτικά τα συμπτώματά τους, γεγονός που μπορεί να οδηγεί σευψηλότερα ποσοστά διάγνωσης. Έτσι, ένα μέρος της «προτίμησης» του ευερέθιστου εντέρου στις γυναίκες ενδέχεται να οφείλεται και σε διαγνωστικές διαφορές.