Η γενική αναισθησία είναι μια ιατρική διαδικασία που επιτρέπει στους ασθενείς να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση χωρίς πόνο, χωρίς συνείδηση της διαδικασίας και χωρίς να θυμούνται το χειρουργείο αργότερα. Αν και συχνά τη συγκρίνουμε με τον ύπνο, στην πραγματικότητα πρόκειται για κάτι πολύ διαφορετικό: ένα φαρμακολογικό “blackout” για τον εγκέφαλο και το σώμα.

Η ιστορική εξέλιξη της αναισθησίας

Πριν από περίπου 150 χρόνια, οι επεμβάσεις γίνονταν με ασθενείς ξύπνιους, οι οποίοι πολλές φορές δε μπορούσαν να κινηθούν χωρίς να δεθούν, και η εμπειρία ήταν επικίνδυνη και τραυματική. Σήμερα, χάρη στην αναισθησία:

• Ο πόνος καταστέλλεται πλήρως.
• Η συνείδηση και η μνήμη κατά τη διάρκεια του χειρουργείου απενεργοποιούνται.
• Ο ασθενής παραμένει ζωντανός, με ελεγχόμενες ζωτικές λειτουργίες.

Όπως λέει ο αναισθησιολόγος Δρ Daniel Medel, η εμπιστοσύνη που δίνουμε στον αναισθησιολόγο είναι μοναδική: πρόκειται για μια στιγμή που «παραδίδουμε την ύπαρξή μας σε κάποιον άλλο».

Τι συμβαίνει στο σώμα και τον εγκέφαλο

Η γενική αναισθησία δεν είναι ύπνος. Ο εγκέφαλος μπαίνει σε κατάσταση φαρμακολογικής καταστολής:

1. Απενεργοποίηση της συνείδησης: Τα δίκτυα του εγκεφάλου που επεξεργάζονται πληροφορίες από τον έξω κόσμο σταματούν να λειτουργούν.
2. Καταστολή πόνου και ακινησία: Ο νωτιαίος μυελός και τα μονοπάτια του πόνου αποκλείουν τα αισθητικά σήματα.
3. Απουσία μνήμης: Ο ιππόκαμπος, που αποθηκεύει νέα γεγονότα, σταματά να λειτουργεί, ώστε ο ασθενής να μην θυμάται το χειρουργείο.

Αυτό συμβαίνει συνήθως μέσα σε λίγα λεπτά, και ο ασθενής δεν αισθάνεται τη μετάβαση. Το ένα λεπτό εισπνέει ή λαμβάνει φάρμακα, και το επόμενο ξυπνά μετά την επέμβαση.

Πώς λειτουργούν τα φάρμακα

Τα αναισθητικά δρουν σε συγκεκριμένους νευροδιαβιβαστές:

• Προποφόλη: Ενισχύει τον GABA, που «χαλαρώνει» τα νεύρα και μειώνει τη δραστηριότητα του εγκεφάλου.
• Κεταμίνη: Μπλοκάρει τους υποδοχείς NMDA και περιορίζει τα διεγερτικά σήματα.
• Οπιοειδή: Αναστέλλουν τα σήματα πόνου πριν φτάσουν στον εγκέφαλο.

Το αποτέλεσμα: ο θάλαμος (που λειτουργεί σαν τροχονόμος των αισθητηριακών πληροφοριών) μπλοκάρει τα περισσότερα σήματα και ο φλοιός του εγκεφάλου χάνει τον ρυθμό του. Οι μαγνητικές τομογραφίες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος υπό αναισθησία διαφέρει σημαντικά από τον εγκέφαλο κατά τον ύπνο.

Ο ρόλος του αναισθησιολόγου

Ο αναισθησιολόγος δεν «βάζει τον ασθενή να κοιμηθεί». Είναι ο άνθρωπος που:

• Παρακολουθεί καρδιακό ρυθμό, οξυγόνο, πίεση και αναπνοή.
• Ρυθμίζει τα φάρμακα δευτερόλεπτο προς δευτερόλεπτο.
• Αντιμετωπίζει επιπλοκές ή προβλήματα κατά τη διάρκεια του χειρουργείου.

Μετά την επέμβαση, ο εγκέφαλος «ξυπνά» σταδιακά. Οι ασθενείς μπορεί να νιώθουν σύγχυση, να βλέπουν όνειρα ή παραισθήσεις, ενώ μερικοί εκφράζουν φράσεις χωρίς φίλτρο.

Ασφάλεια και κίνδυνοι

Στους υγιείς ανθρώπους, η σύγχρονη γενική αναισθησία είναι εξαιρετικά ασφαλής. Ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών είναι μικρότερος από αυτόν ενός αυτοκινητιστικού ατυχήματος. Κάποιες προφυλάξεις χρειάζονται για άτομα με καρδιολογικά, πνευμονικά ή νευρολογικά προβλήματα, αλλεργίες ή προχωρημένη ηλικία.

Ο μύθος ότι «δεν θα ξυπνήσουμε» είναι αβάσιμος, εκτός αν υπάρξει μια εξαιρετικά σπάνια ιατρική καταστροφή.