Το «ferritin face» είναι το νέο wellness trend που κάνει τον γύρο των social media, συνδέοντας τη χλωμή και κουρασμένη όψη με χαμηλά επίπεδα φερριτίνης και έλλειψη σιδήρου. Υπάρχει, όμως, πραγματικά αυτή η κατάσταση ή πρόκειται για ακόμη έναν viral όρο που απλοποιεί υπερβολικά ένα ιατρικό ζήτημα;

Μετά το καλοκαίρι, οι συμβουλές ομορφιάς επικεντρώνονται συνήθως στην ενυδάτωση και στην αποκατάσταση της επιδερμίδας μετά την παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο. Με την αλλαγή της εποχής εμφανίζονται παράλληλα δεκάδες tips για δερματολογικά προβλήματα που μπορεί να επιδεινωθούν το φθινόπωρο και για τις απαραίτητες αλλαγές στη skincare routine.

Φέτος, όμως, στα social media προστέθηκε ένας ακόμη όρος: το «ferritin face».

Beauty και wellness content creators χρησιμοποιούν την έκφραση για να περιγράψουν μια σειρά από αλλαγές στο πρόσωπο, στα μαλλιά και στα νύχια, τις οποίες αποδίδουν σε χαμηλή φερριτίνη ή έλλειψη σιδήρου.

Πριν, όμως, κοιτάξεις το πρόσωπό σου στον καθρέφτη, θεωρήσεις ότι έχεις έλλειψη σιδήρου και αρχίσεις να παίρνεις συμπληρώματα, υπάρχει κάτι σημαντικό που πρέπει να γνωρίζεις: το «ferritin face» δεν αποτελεί αναγνωρισμένη ιατρική διάγνωση.

Υπάρχει βέβαια ένας πυρήνας αλήθειας πίσω από το trend. Η έλλειψη σιδήρου και ιδιαίτερα η σιδηροπενική αναιμία μπορούν πράγματι να προκαλέσουν ορισμένα συμπτώματα που είναι ορατά στην εξωτερική εμφάνιση. Αυτό, όμως, απέχει αρκετά από το να μπορεί κάποιος να διαγνώσει χαμηλή φερριτίνη κοιτάζοντας απλώς ένα πρόσωπο.

Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με το «cortisol face», έναν ακόμη viral wellness όρο που απέδιδε ένα πρησμένο πρόσωπο στα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης, παρότι ένα τέτοιο σύμπτωμα από μόνο του δεν αρκεί για να βγει ένα τέτοιο συμπέρασμα.

Τι είναι τελικά η φερριτίνη;

Ένα από τα προβλήματα με πολλά viral health και beauty trends είναι ότι χρησιμοποιούν πραγματικούς ιατρικούς όρους, αλλά τους παρουσιάζουν με τρόπο υπεραπλουστευμένο.

Η φερριτίνη είναι μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο στα κύτταρα και επιτρέπει στον οργανισμό να τον χρησιμοποιήσει όταν τον χρειάζεται. Η εξέταση της φερριτίνης στο αίμα χρησιμοποιείται επομένως ως ένας σημαντικός δείκτης για την εκτίμηση των αποθεμάτων σιδήρου του οργανισμού.

Ο σίδηρος, από την άλλη, είναι απαραίτητο μέταλλο για πολλές λειτουργίες του σώματος. Χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρει οξυγόνο από τους πνεύμονες στους ιστούς.

Όταν τα αποθέματα σιδήρου αρχίζουν να εξαντλούνται, η φερριτίνη μπορεί να μειωθεί. Αν η έλλειψη προχωρήσει αρκετά ώστε να επηρεαστεί η παραγωγή αιμοσφαιρίνης, μπορεί να εμφανιστεί σιδηροπενική αναιμία.

Και εδώ βρίσκεται μια σημαντική λεπτομέρεια: χαμηλή φερριτίνη και αναιμία δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Κάποιος μπορεί να έχει μειωμένα αποθέματα σιδήρου πριν εμφανίσει αναιμία.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει η έλλειψη σιδήρου;

Στα αρχικά στάδια, η έλλειψη σιδήρου μπορεί να μην προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Καθώς όμως εξελίσσεται και ιδιαίτερα όταν εμφανιστεί σιδηροπενική αναιμία, μπορεί να παρουσιαστούν:

• έντονη κόπωση και αδυναμία,
• ωχρότητα,
• δύσπνοια,
• ζάλη ή τάση λιποθυμίας,
• πονοκέφαλος,
• ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών,
• κρύα χέρια και πόδια,
• δυσκολία συγκέντρωσης,
• εύθραυστα νύχια,
• τριχόπτωση,
• πόνος ή φλεγμονή στη γλώσσα.

Σε πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί και κοιλονυχία, κατά την οποία τα νύχια γίνονται λεπτά και αποκτούν κοίλο, «κουταλοειδές» σχήμα.

Επομένως, η ωχρότητα που παρουσιάζεται στα social media ως χαρακτηριστικό του «ferritin face» έχει πράγματι ιατρική βάση όταν υπάρχει σημαντική έλλειψη σιδήρου ή σιδηροπενική αναιμία.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μαύροι κύκλοι, ξηρό δέρμα, σκασμένα χείλη ή ένα κουρασμένο πρόσωπο αποτελούν ειδικά σημάδια χαμηλής φερριτίνης. Πρόκειται για πολύ μη ειδικά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν για πολλούς διαφορετικούς λόγους.

Άρα, πρέπει να ανησυχήσεις αν το πρόσωπό σου φαίνεται χλωμό;

Όχι απαραίτητα.

Η ωχρότητα αποτελεί γνωστό σύμπτωμα της αναιμίας, αλλά η εικόνα του προσώπου από μόνη της δεν μπορεί να μας πει αν κάποιος έχει χαμηλή φερριτίνη.

Η επιδερμίδα μπορεί να φαίνεται πιο θαμπή ή κουρασμένη εξαιτίας κακού ύπνου, αφυδάτωσης, στρες, ορμονικών μεταβολών, ανεπαρκούς διατροφής ή άλλων καταστάσεων. Επιπλέον, η ωχρότητα της αναιμίας μπορεί να είναι λιγότερο εμφανής στο πρόσωπο σε πιο σκούρους φωτότυπους.

Περισσότερη σημασία έχει το αν η αλλαγή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα, όπως ασυνήθιστη κόπωση, αδυναμία, δύσπνοια, ζάλη, ταχυκαρδία ή αυξημένη τριχόπτωση.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν έλλειψη σιδήρου;

Η έλλειψη σιδήρου δεν οφείλεται μόνο στο τι τρώμε. Μπορεί να προκύψει επειδή ο οργανισμός χάνει αίμα, επειδή δεν απορροφά αποτελεσματικά τον σίδηρο ή επειδή οι ανάγκες του είναι αυξημένες.

Μεγαλύτερο κίνδυνο μπορεί να έχουν άτομα με έντονη εμμηνορρυσιακή αιμορραγία, έγκυες γυναίκες, συχνοί αιμοδότες, άτομα με γαστρεντερική αιμορραγία ή παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, όπως η κοιλιοκάκη ή η νόσος Crohn.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και σε όσους ακολουθούν αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο φυτική διατροφή. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας vegan ή vegetarian θα παρουσιάσει αναγκαστικά έλλειψη σιδήρου.

Ο σίδηρος των φυτικών τροφών είναι κυρίως μη αιμικός σίδηρος, ο οποίος απορροφάται λιγότερο αποτελεσματικά από τον αιμικό σίδηρο των ζωικών τροφών. Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τα National Institutes of Health, οι άνθρωποι που δεν καταναλώνουν κρέας, πουλερικά ή θαλασσινά χρειάζονται μεγαλύτερη πρόσληψη σιδήρου από τη διατροφή τους.

Όσπρια, εμπλουτισμένα δημητριακά, ξηροί καρποί, σπόροι και πράσινα φυλλώδη λαχανικά μπορούν να αποτελέσουν σημαντικές φυτικές πηγές. Η κατανάλωσή τους μαζί με τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη C βοηθά επίσης στην απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου.

Μην παίρνεις σίδηρο επειδή το είπε ένα TikTok trend

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο πίσω από ολόκληρη τη συζήτηση για το «ferritin face».

Τα συμπληρώματα σιδήρου δεν είναι προϊόντα ομορφιάς και δεν πρέπει να λαμβάνονται επειδή κάποιος θεωρεί ότι το πρόσωπό του δείχνει κουρασμένο.

Η διάγνωση της σιδηροπενίας γίνεται με αιματολογικό έλεγχο και ιατρική αξιολόγηση. Ανάλογα με την περίπτωση, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γενική αίματος, αιμοσφαιρίνη, φερριτίνη και άλλες εξετάσεις του μεταβολισμού του σιδήρου.

Εξίσου σημαντικό είναι να αναζητηθεί η αιτία της έλλειψης. Για παράδειγμα, μια χαμηλή φερριτίνη μπορεί να σχετίζεται με έντονη περίοδο, ανεπαρκή πρόσληψη σιδήρου, πρόβλημα απορρόφησης ή απώλεια αίματος από το γαστρεντερικό σύστημα.

Η αυθαίρετη λήψη συμπληρωμάτων δεν είναι αθώα. Η υπερβολική συσσώρευση σιδήρου μπορεί να είναι επιβλαβής για τον οργανισμό και γι’ αυτό η Mayo Clinic συνιστά να μη γίνεται αυτοδιάγνωση και θεραπεία με σίδηρο χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Τι να κρατήσεις από το «ferritin face»

Το πρόσωπό μας μπορεί μερικές φορές να δώσει ενδείξεις για τη γενικότερη κατάσταση της υγείας μας, αλλά δεν αποτελεί αιματολογική εξέταση.

Ναι, η έλλειψη σιδήρου και η σιδηροπενική αναιμία μπορούν να προκαλέσουν ωχρότητα και να συνοδεύονται από αλλαγές στα μαλλιά και στα νύχια. Όχι, όμως, ένα χλωμό ή κουρασμένο πρόσωπο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχεις χαμηλή φερριτίνη.

Αν η αλλαγή είναι παροδική, αξίζει πρώτα να εξετάσεις απλούστερους παράγοντες, όπως τον ύπνο, την ενυδάτωση, το στρες και τη διατροφή σου. Αν όμως η ωχρότητα επιμένει ή συνοδεύεται από έντονη κόπωση, δύσπνοια, ζάλη, ταχυκαρδία ή άλλα συμπτώματα, η σωστή κίνηση δεν είναι να ακολουθήσεις ένα viral trend αλλά να απευθυνθείς σε γιατρό και, εφόσον κριθεί απαραίτητο, να κάνεις τις κατάλληλες εξετάσεις.

Πηγές

Mayo Clinic — Iron deficiency anemia: Symptoms & causes
Mayo Clinic — Iron deficiency anemia: Diagnosis & treatment
MedlinePlus / U.S. National Library of Medicine — Ferritin blood test
MedlinePlus — Iron deficiency anemia
MedlinePlus — Iron Tests
National Institutes of Health – Office of Dietary Supplements — Iron Fact Sheet for Consumers